Sâta a-o contegnûo

A figgia dottôa/Atto Primmo

Da Wikivivàgna
A figgia dottôa de Luigi Persoglio
Atto Primmo
ed. inta "Setteman-a Religiosa" do 1894 n.3,4,5
[p. 6 modifica]
ATTO PRIMMO
In stradda.

In quest’atto se vedde quante cose san dî due donne quando s’incontran pe-a stradda e han sprescia d’andâ.

Scena unica
Brigida e Zabetta.
Brig. – O Zabetta! che diascoa ve gh’ha portôu in to mæ carroggio?
Zab. – Brigida cäa; a quæ de veddive ûn pö; ma pe ûn momento seì, che ho premûa.
Brig. – Me ne rincresce; ma vëamente mi ascì ho sprescia. Intanto dîme ûn pö comme stæ?
Zab. – Ben mi, grazie a Dio; e voî?
Brig. – Mai de pëzo! fin’aoa tïo là. In pê ghe son.
Zab. – A l’é proprio vëa che son i monti che no s’incontran. Me paeì son anni che no se semmo viste. Aspëtae (pensa). Dev’ëse finn-a da quando stâvimo tûtte due in to carroggio da Zizoa, là da-o Carmo. Ve ne ricordæ?
Brig. – Pai se me ne ricordo. Quelli ëan tempi bèlli. Eìmo zoëne, e ben bèlle tutte due.
Zab. – De voî ho sentïo tante votte i zoënotti dî: Comme a Brigidin no ghe n’é in tûtto Zena. No ve insûperbî, ma a l’ëa a veitæ.
Brig. – Via, parlemmo d’ätro. Voî aveivi o vostro primmo zà grandetto. O sta ben?
Zab. – Lucchin, n’é vëo? O l’ëa o mæ carzêu. Aoa o l’é in ommo. E voî, a vostra Giggia?
Brig. – A l’é reschêussa lê ascì. A l’ha dixêutt’anni.
Zab. – E a l’é sempre brava comme da piccinn-a?
Brig. – De questo no me ne parlæ. A l’é diventâ quarcosa de scellerato. Da doppo ch’a va a-a schêua, no se ghe pêu fâ vitta. Poscitoëse.....
Zab. – Via, aoa no giastemmæ.
Brig. – L’ho piggiâ co-e bonn-e, ninte; gh’ho fæto a faccia brûsca, pëzo; l’ho piccâ, giûsto. L’é comme pestâ l’ægua in to mortâ. A l’é diventâ ûnn-a pötronassa, a no vêu laoâ; a sta sempre davanti a-o spëgio a lisciâse, e a vorriæ sempre andâ in giandon. E comme a fa a dottôa! Poeì capî s’a me dà da pensâ. Mascime ch’a l’é grande e grossa comme ûn aze, e fresca e rossa comme ûnn-a rêusa. Quande sciortimmo insemme, mi son franco a-a berlinn-a. Tûtti me l’ammïan, e se sente dî: che bèlla zoëna! E lê a mette sciù naso; e con a zunta da zoventù e do stûdio, a s’é missa in ta testa de sposâ quarche marcheise e diventâ scignôa. A no vêu manco ciù che a ciamman co-o sò nomme. Giggia o ghe pâ ûn nomme vorgare, comme a dixe lê quande a parla talian.
Zab. – E comme a vêu ciammâse?
Brig. – Aminta, Arminia, Corinda. A ne scangia diversci.
Zab. – Che nommiägi!
Brig. – Son in ti libbri ch’a stûdia; a dixe che son in Gerûsalemme du Tûrcato Sasso[1]. Mi ghe diggo sempre: T’ë a figgia d’ûn savattin, e se ti vêu maiâte ti no pêu piggiâ ätro che ûn da tò päo. Ma giûsto! Predica Berto che ti predichi a-o deserto. A me risponde con superbia: Vêuggio fâ comme me pâ. Miæ che raxoin! Ve tegniësci voî da-o dâghe di lerfoin in sce-a bocca? Cose dî, comâ? O gh’é scì ûn scignorotto co-a bacchetta, i baffi e o cilindro in testa chi ghe fa l’êuggin. Ma mi sti maiezzi de scignori e pövei no me piaxan.
Zab. – Ei tûtte e raxoîn do mondo. noî dovemmo stâ
[p. 7 modifica]
in te nostre strasse. Ve sovven a Beddin, a figgia do Mangiagrigoe, chi stava in to nostro carroggio? Lê ascì a sperava in sce ûn scignorotto chi ghe a dava da intende e a l’ha ricûsôu o figgio do Grighêu, o perrûcchê, ch’o l’ëa ûn zoëno de gaibo e bravo. Ebben? A l’é restâ de tæra. O sciô o l’ha acciantâ lì; nisciûn l’ha ciù vosciûa, e visto no visto, a l’é vegnûa giana, fûta, pelle e osse e a l’é morta de magon. Contæghela ûn pö, pe exempio, a-a vostra Giggia. Saiàn trei meixi che me l’ho assêunâ. Che puïa ch’a m’ha misso. A m’é comparsa tûtta desfigûâ. A l’aveìva e fossette in te masche; a l’ëa cô do sofranin, e me paeìva ch’a l’avesse o naso tûtto mangiôu. A s’é missa pe abbrassâme. Mi ho bûttôu ûn sbraggio che s’é finn-a addesciôu o mæ Lûcchin ch’o dorme in ta stansia vixinn-a, e o l’é de sêunno dûo che no l’addescieìva manco o nêuvo campanon da töre, s’o l’avesse da-e oëgie. Sûâva da-a testa a-i pê, e pe tûtta a nêutte non ho ciù streito ûn êuggio. Sò che no se deve credde a-i sêunni, ma.....
Brig. – A saiä ancon stæta davvei l’anima da Beddin vegnûa dall’ätro mondo. Dixan d’andâ adäxo ne-o credde a-e apparisioîn di morti; ma mi e creddo tûtte. Mæ madonâva, ch’a l’ëa ûnn-a donna comme se dè[2], e no gh’ëa pericolo ch’a dixesse ûnn-a böxîa pe tütto l’öu do mondo, a me contava che doppo êutto giorni da-a morte de mæ messê, a l’ha visto comme aoa ve veddo voî. Ma no posso contâvela perché ven tardi.
Zab. – L’é vëo, mi ascì ho da andâ; ma ancon in momento poëmo stâ. Dî.
Brig. – Ben. A gh’ha domandôu s’o l’aveìva besêugno de ben: son vegnûo per questo, o gh’ha risposto: ma o gh’ha dîto ch’a no cianzesse ciù. Lê a s’é missa pe abbrassâlo. O gh’é sûbito scomparso. Mi son fortûnâ che morti no me n’é mai comparso.
Zab. – Manco a mi. Sêunni, che se foîse ûn’anima bonn-a dieìva che son vixioîn, n’ho fæto duî o treì. Ve ne conto ûn e poi vaddo via.
Brig. – Scì, scì, sbrighæve, che mi ascì v’ho zà dîto ch’ho premûa. No me pâ mai de tardì de tornâ a casa; che quella benedetta figgia, con tanti grilli in testa, a no stà ben sola.
Zab. – Segûo, dî o vëo. Aveì di figgiêu, e mascime figge, o l’é ûn gran peizo. Quelle che se maian a-a giornâ d’anchêu no conscideran; van co-a testa in to sacco. Non é ciù comme a-i tempi nostri, è Brigida? che se fâvan e cose comme andavan fæte. Aoa se ne van a dî de scì che no san manco o proprio doveì; comme l’han da insegnâ a-i figgiêu? Sentî: l’exempio o l’é ûnn-a gran cosa. O l’é o cappo esenziale. E ë nostre moæ ne-o davan; e noî, no fasso pe dî, ma cattivi exempi a-i nostri figgiêu no ghe ne demmo, n’é vëo? Eppûre emmo da sospiâ in sce questi benedetti figgiêu! pensæ cose diventiàn quelli che vegnan sciù a-o dì d’anchêu sensa religion e sensa edûcazion.
Brig. – Dî proprio ben, seì, Zabetta! Donne comme e nostre moæ non se ne veddiä mai ciù.
Zab. – Mi me regordo sempre de botte ch’ho piggiôu da mæ moæ, pe quelli benedetti raviêu ch’aveìva combinôu de mangiâ co-o sciô Ghigermo... o seätê... Ve-o doviësci sovegnî, perché o ve dava in to genio anche a voî.
Brig. – No vêuggio dî böxîe, o me piaxeìva davveì. Ma mi stava attenta a no l’ammiâ pe no dâve giöxîa a voî.
Zab. – Me n’accorzeìva, seì, e l’é per questo che no v’ho mai fæto nisciûnn-a osservazion. Tanto ciù che saveìva che a voî lê o no ghe pensava affæto; ch’o m’oeìva mi.
Brig. – Oh! pe questo, stemmo sitte.
Zab. – No, no, dî quello che seì. Intanto aoa o l’é affare finîo.
Brig. – Ve diö dunque ûnn-a cosa che no v’ho mai dîta. Quande o me parlava de voî, seì cose o dixeìva? A Zabetta no-a vorriæ manco pe strasson de cuxinn-a.
Zab. – Ah! pesso de tûtto zù. O dixeiva coscì? Andæghe a credde a-i ommi! E davanti o me fâva tanti squaccin.
Brig. – Pe riive apprêuvo. De derrê a-e spalle o ve canzonava in to parlâ e in te l’andâ.
Zab. – E cose ho mi in te l’andata e in to discöre?
Brig. – O dixeiva che andando päi ûn’anitra e ch’aivi ûnn-a voxe agra comme i galli quande han a pëìa.
Zab. – Biforco! Ancon d’assæ che no ghe l’ho mai sentîo dî, e che voî eì avûo prûdenza de taxeì, dunque ghe dîva o mæ ûrtimo, seì!
Brig. – A tentazion a m’é vegnûa ciù d’ûnn-a votta de dîvelo; ma perché saveìva che seì de sangue cädo, me trattegnîva.
Zab. – Eì fæto proprio ben, seì; dunque ghe mangiava l’anima. Ma lascemmo stâ ste cose rançîe.
Brig. – Dìme comme l’é finîa a vostra faccenda.
Zab. – Quæ?
Brig. – Di raviêu?
Zab. – Che mammalûcca che son! M’ëan passæ de mente. Semmo intræ in te ûn’ätro discorso e ho pærso o fî. Dunque l’affare di raviêu..... ma vegniä tardi.
Brig. – Contæ, contæ. Un menûto ciù o meno no fa.
Zab. – A l’é successa quande stava in ta montâ de Rompicollo, seì là vixin a-o cian de Sant’Andria....
Brig. – Scì, vixin a-i Servi.
Zab. – Giûsto. Se vedde che conosceì tûtto Zena e ciù ûn carroggio. – Unn-a seia de martedì... me pâ che foîse proprio martedì: no vorriæ dî böxîa..... No, no; aoa che ghe penso, l’ëa mäcordì, perché me ricordo che Maxo o caægâ o m’ha portôu i stivaletti de lûstrin pe andâ a ballâ o giorno doppo, che l’ëa zêuggia grassa. Scicchè, tornando in discorso, a seia avanti o sciô Ghigermo o m’ha dîto: Zabetta, voeì vegnî doman a seia a mangiâ duî raviêu in casa mæ? Eìmo vexin. – Comme ho da fâ? diggo mi. – E lê: Quando vostro poæ e vostra moæ son in letto, voî quaccia quaccia ve ne sciortî. – Mi ho dîto: Sciâ sacce che da-a mæ stansia pe sciortî, besêugna che passe in ta sò; no me comprometto de fâ tanto cianin che no me sentan. – E lê: Se vedde ciæo, Zabellin, che no me voeì ben. Son scûse. – Quando me son vista coscì co-e spalle a-a müâgia, gh’ho promisso d’andâ; e semmo restæ d’accordio che a mëzanêutte lê o se saeìva trovôu sotto o mæ barcon a aspëtâme.
Brig. – Vëamente a non ëa cosa guæi giûdiziosa.
Zab. – Dî ben: ma da zoëne giûdizio se n’ha poco. Aoa l’accapiscio: allôa me paeìva che no ghe foîse ninte de mâ. O sciô Ghigermo in fondo o l’ëa poi in brav’ommo; in casa o gh’aìva so sêu, seì, a Mominetta.....
Brig. – Insomma comme eì fæto a sciortî d’in casa?
Zab. – Miæ cose ho pensôu? Seì che laoâva de giancaia
[p. 8 modifica]
pe a sciâ Catainetta Fringuello. Dunque ho combinôu ch’a me mandasse verso seia ûn travaggio da fâ de sprescia, pe avei ûn pretesto de veggiâ.
Brig.– E lê ascì a ve tegnîva man?
Zab. – A m’ha dîto: Zabetta, t’ë ûnn-a gran fûrbonn-a. E fûrba o l’ëo, ma da fûrbaia me ne son sempre servîa in ben.
Brig. – Se ghe vedde.
Zab. – Dunque verso seia piccan. A l’éa ûnn-a scoläia da sciâ Catainetta con ûn camixotto zà taggiôu. Quella scì ch’a l’éa ûnn-a biricchinotta. A l’aviä avûo circa trezz’anni; ma pe fâ a sò parte a l’ëa zà ben desgaginâ: ghe ne pêu ëse comme lê, ma pëzo noe. A ven da-o tavolin dov’ëa assettâ, a l’arve o groppo, e seria seria a me dix[e]: Zabetta, a mæ prinçipæa a ve salûa e a ve prega de fâghe o piaxeì de cûxîghe questo camixotto pe doman mattin, ch’a l’ha da rende. Mi ho fæto mostra d’arraggiâme e gh’ho risposto: Ti pêu dî a-a to prinçipæa che a se-o cûxe lê, che mi no me sento de perdighe a nêutte apprêuvo, e doman ëse balorda tûtto o giorno. Mæ moæ allôa a m’ha dîto: ti fæ ben. Ti no gh’ë ätro che ti a Zena pe cûxî camixotti? Ho piggiôu o camixotto, l’ho infangottôu in to mandillo, e intanto ho schissôu dell’êuggio a a garzonetta, che fûrba a m’ha sûbito inteiso; e a s’é missa a pregâme con tanta grazia che ho fæto mostra d’arrendime, o ho dîto a mæ moæ: Via, pe questa votta a serviö, ma pe questa votta sola. Ho piggiôu o camixotto e me son missa a laoâ, a dâghe drento. A çenn-a ho mangiôu ûn boccon, e torna lì con l’aguggia in man. Mæ poæ, ch’o n’aveìva bevûo ciù ûn gotto, o n’é stæto guæi a andâ in letto e a runfâ. A moæ, ch’a beveìva poco e a non aveìva sêunno, no gh’ëa verso ch’a voëse andâ in letto. Gîa de sà, gîa de là, a m’ëa sempre pe-i pê. Finalmente a m’ha dîto: Mi vaggo in letto seh, e ti fæsci mëgio a fâ o stesso ti ascì, e levâte tosto doman mattin. – Mi no, gh’ho dîto: co-o penscëo de questo travaggio, aoa che ghe l’ho promisso, no porriæ dormî. Pe ûnn-a votta ûnn-a nêutte a se pêu perde. – Fa comme te pâ; a m’ha risposto; ma mîa che se ti t’ammôutisci te mando all’ûspiâ.
Brig. – Tiæ avanti.
Zab. – Appenn-a me son accorta ch’a s’ëa accondormîa, ho pösôu o travaggio e quatta quatta son andæta a o barcon. O sciô Ghigermo o l’ëa lì sotto pe aspëtâme. Mæ moæ a l’ha sentîo arvî o barcon e ciccioâ, benché parlascimo sotto voxe, a s’é levâ cianin cianin e in punta de pê a m’é vegnûa derrê con ûnn-a savatta in man, e comme a l’é stæta a tïo, a me n’ha dæto tante che no saveiva ciù dove me foîse. – Ah! scì n’eh, anche de queste ti me ne fæ? te-i daggo mi seh i raviêu. Passime avanti; vanni in letto, brûtta scorlùssoa, e a o sciô Ghigermo ghe rispondiö mi doman. – O ciù che m’é rincresciûo o l’é stæto ch’a sbraggiava forte, e i vexin han sentîo, e o giorno doppo n’ëa pin tûtto o carroggio; e quande son sciortîa o giorno doppo, tûtti me bûrlavan. – Zabetta, ëan boin i raviêu ? Zabetta, v’han miga fæto indigestion? Zabetta, ei dormîo ben stanêutte? Mi aìva ûnn-a verghêugna! – Veddeì, moæ, gh’ho dîto, m’ei fæto scöxî da tûtti co-o vostro sbraggiâ..... – Con o mæ sbraggiâ eh! a m’ha risposto, e a s’é levâ ûnn-a scarpa e a m’ha ancon dæto a zunta.
Brig. – L’eì fæta proprio da rëo.
Zab. – E a moæ a l’ha dîto a-o poæ, e seì ch’o l’ëa ûn ommo bûrbero: se no scappava lèsta, o m’accoppava da-e bacchæ. Basta, gh’ho domandôu scûsa e o s’é acquëtôu; e v’assegûo che quella lezion a m’é servîa pe ûn pesso. E aoa conoscio che son stæte botte sante e ë benediscio. – Oh, addio, vêuggio andâ a casa che l’é tosto nêutte.
Brig. – E mi ascì, ch’ho da fâ chêuxe a çenn-a. Addio. A quando se rivediëmo?
(Se separan, poi Zabetta a torna inderrê).
Zab. – Brigida, Brigida, psss, psss, torna ûn momento chì, sentî.
Brig. (tornando) – Cose dî?
Zab. – Eh! no son mi sola sensa memöia; me pâ che l’aggeì persa voî ascì.
Brig. – Perché?
Zab. – Ve seì scordâ de contâme quello sêunno che eì fæto.....
Brig. – E ve-o contiö aoa. Ma zà creddo d’avei visto con i êuggi aværti. L’é quande a mæ Giggia a l’ëa piccinn-a de duî anni. Dunque ûnn-a nêutte, o dormindo o sveggia, ho visto intrâ da-o barcon ûnn-a stria a cavallo a-o bacco da spassoia, avvixinâse ä chinn-a da figgiêua, sciûsciâghe in faccia e poi sparî. O bûttôu ûn sbraggio, e, o ëa addesciâ, diggo, o me son addesciâ e son camminâ da-a chinn-a. Che spettacolo! A Giggetta a l’ëa gianca pallida, co-i êuggi stralûnæ e unn-a freve de cavalli. So poæ ch’o s’ëa sûbito levôu, o l’ha vosciûo che ghe conte o con, o ron e o bûscio e mi gh’ho dito tûtto dall’a finn-a ä zetta. Mi ho dîto: a l’é segûa che me l’han perlenguâ, pövea figgêua. Eìmo de stæ e l’ëa zà giorno, e mi m’ho misso a velletta in testa e via a gambe a consûrtâ, o scì, a Barboa de carroggio drito, ch’a se n’intende de strie e di strionezzi.
Zab. – Paì se l’ho sentîa lûminâ. Eì fæto ben a consûrtâla. E cose a v’ha dîto[?]
Brig. – A no m’ha lasciôu finî de contâ ch’a m’ha sûbito dito: A l’é ciæa comme o sô, che se tratta d’ûn strionezzo. Pe guarîlo besêugna trovâ quella maledetta stria chi ve l’ha perlenguâ.
Zab. – E comme se fa?
Brig. – Barboa a m’ha dîto: Fæ coscì. Stasseia in sciö tardi fæ rostî in sce-a pæta affogâ o fighæto d’ûnn-a levre. Stæ segûa che quella chi v’ha perlenguôu a figgetta a capita in sce o momento a a vostra porta. Ve conseggio de piggiâla a-e bonne, o ciù, o ciù minacciâla ûn pö, perché se a l’é lê ch’a l’ha perlenguôu vostra figgia, lê sola a pêu desfâ o strionezzo. Zà lê a se scûziâ, ma no ghe creddeì. Dîghe ciùtosto che ghe perdonæ, basta ch’a ve guarisce a figgetta. Veddieì che a vegniä ùmia. Miæ però, de no dîlo ad anima viva eh! ätrimenti l’incanteximo o no fa effetto. – N’aggiæ puïa, gh’ho risposto; che in fêua de mæ maio, nisciûn o saviâ. Ecco perché no ve l’ho dîto manco a voî.
Zab. – E no me l’ho de pe-a-mâ, no ghe pensæ.
Brig. – E gh’ho patîo, seì, de no ve-o poeì dî; e ve l’aviæ dîto doppo, ma temmeìva che a mæ figgia, dixendolo, ghe tornasse o mâ. Che do rèsto me saìva rescioâ o chêu de dîvelo.
Zab. – Zà, l’é ûnn-a consolazion o poeìse confiâ con ûnn-a personn-a amiga e segretta, comme mi e voî. Ma continuæ.
Brig. – Dunque quella seia o mæ ommo o l’ha aççeizo
[p. 9 modifica]
o forno ch’o fâva fiamme, o gh’ha infiôu a pæta, e quando l’emmo vista rossa affogâ, se gh’é misso sorva o fighæto de levre, ch’aiva accattôu , e o m’é costôu ben cäo.
Zab. – E o saiä stæto de levre? O v’aviàn dæto do coniggio.
Brig. – Oh! pe levre a-o doveìva ëse, dunque l’incanteximo o no sæ riuscîo. Creddiësci? Non ëa ancon rostîo do tûtto quello fighæto, che piccan a-a porta. Tûtti duî, mæ maio e mi semmo corrîi a-a porta e emmo aværto. Seì chi gh’ëa? Indovinæ?
Zab. – Chi?
Brig. – A Cicchetta, a vidoa do Scixærboa, chi stava a-o cian de sotto a mi.
Zab. – Oh! cose me dî! Lê?
Brig. – Proprio lê in mæ zû..... bocca taxi. Eh! con che faccia fresca a s’é presentâ. A l’aveìva in man l’ampolinn-a dell’êuio vêua perché ghe ne prestasse ûn pö pe condî l’insalatta! Miæ che müro! Gh’emmo dæto proprio l’êuio pe unzise e andâ sotto a noxe de Benevento [3]. Mæ maio o gh’ha sûbito tappôu a bocca con ûn motto de strasse, perché a no sbraggiasse, e mi gh’ho presentôu a pæta affogâ ä faccia e gh’ho dîto: Stria maledetta, ti m’hæ perlenguôu mæ figgia; o ti a fæ tornâ sann-a e sarva, o te brûxo e çervelle con questa pæta affogâ. Se l’avesci vista! A l’é vegnûa de tûtti i coî, segno ch’a l’aveìva a conscenza sporca; a stralûnava i êuggi, ma intanto a voeìva denegâ o fæto, e con e man a dîva de no e de na. Mi alloa, pe obbligâla a guarî a Giggia, ghe ho avvixinôu a pæta a-a faccia tanto che gh’ho scinn-a strinôu i cavelli; e mæ maio o ghe dava di scopassoîn in sce-a testa. Finarmente a l’ha cedûo. Ho dîto a mæ maio: levighe e strasse d’in bocca; ma s’a no fa quello ch’a deve, a strangoëmo o a caccemmo in to forno aççeizo. – No, pe caitæ, a s’é missa a sbraggiâ, fasso quello che voeì, lasciæme a vitta. E scì a meitava de menizzâla e fâne tanta tonninn-a.
Zab. – E cose a l’ha fæto co-a Giggetta?
Brig.– A l’é vegnûa da-a chinna, a gh’ha giôu træ votte intorno; poi a m’ha domandôu ûn canello de carbon, e con quello a l’ha segnôu ûn circolo in sce-o pavimento, e pe duî o trei menûti a l’ha barbottôu da lê in ti denti de paole che mi no n’ho capîo ûnn’acca; ma tremava da-a puïa, e me paeìva ogni momento de veddime comparî davanti o diäo. Finarmente, quando a l’ha dîto d’aveì finîo, l’emmo lasciâ andâ via. A l’ëa pallida, fûta, e a tremmava comme ûnn-a fêuggia. L’ho incontrâ o giorno doppo e a l’ha avûo l’ardimento de dîme che stria a no-o l’é e ch’a l’ha desfæto l’incanteximo solo pe sarvâ a vitta. Mi gh’ho risposto secco: Da chi avanti stævene da voî e no me vegnî ciù davanti, che l’amicizia a l’é rotta e a no s’attacca ciù. Miæ comme pêu ëse vëo ch’a no foîse ûnn-a stria, se desfæto l’incanteximo a Giggia doppo 24 öe a s’é remissa in salûte comme primma?
Zab. – A l’é ciæa comme a lûxe do sô ch’a l’ëa ûnn-a stria. Chi l’avesse mai pensôu?
Brig. – Sentî, Zabetta. Un pö de sospetto l’ho sempre avûo in sce lê. A vestiva ben, a mangiava mëgio, e invece de laoâ a l’ëa sempre in giandon. Dove a-i piggiava i dinæ pe fâ a scignôa? mascime doppo ëse restâ vidoa?
Zab. – Ma e strie dove i piggian i dinæ?
Brig. – Eh! se l’intendan co-o diäo: e quande o ciamman, o ghe ven davanti co-a faccia d’ommo e i pê de crava, o picca i pê pe-a tæra e i dinæ sciortan fêua da-a tæra a mûggi.
Zab. – Dunque saiä stæta stria anche a Neninn-a chi stava, o seì, in çimma do carroggio, che lê ascì a spendeìva a-a grande e a l’ëa sensa mestê.
Brig. – Eh! A Neninn-a a tiâva dell’ungia dove a poeìva. E doveìva ëse comme lê anche a Maiotto, quella ranga e storta, che quande ûsavan i særci sotto a-a röba, a paiva ûn pægua chi passeggiasse pe-a stradda.
Zab. – Voeì dî ch’a foise laddra lê ascì?
Brig. – Dimmolo cianin, ma a l’é veitæ sacrosanta. A no poeìva mostrâ a faccia e coscì a portava sempre o vello neigro finn-a in sce-a punta do naso, attaccôu a-e naixe con ûn corcetto. E quell’ätra sanfornia da Lûçia, figgia do Brigoëlo, o camallo da vin?
Zab. – No ne parlemmo, che da Lûçia mi sò vitta e miäcoi. Da sò condûta mormoâva tûtto o carroggio. E sò moæ a ghe tegnîva man.
Brig. – Dî ben seì, Zabetta. Gh’ëa anche a figgia do Formigoa chi aveìva cattîo nomme.
Zab. – Zà stâvimo in t’ûn carroggio che gh’ëa da dî quarcosa a carego de tûtto o vexinato. Ma mi taxeìva, perché mormoâ no m’é mai piaxiûo. E a vidoa do Frûga, o carrossê, chi ha sposôu quello vegiornia de monsù françeize, ricco e poco de bon, che stâva in sce-a ciassa de Bandëe. A-o saviä lê comme a gh’é riuscîa a invexendâlo, pe mandâlo poi in pochi meixi a Staggen e gödîse l’ereditæ; ch’o gh’ha lasciôu tûtto. E aoa a se-a scialla. Ma a l’é sempre a stessa seì, che a vorpe a perde o peì, ma i vizii mai. Se me metto a desghêugge! Ma via, lasciæme andâ, che mi no diggo mai mâ de nisciûn.
Brig. – E fæ ben seì; che questo de dî mâ do proscimo o l’é o ciù brûtto vizio che segge a-o mondo. Manco mi no m’é mai piaxiûo parlâ mâ di ätri.
Zab. – No davveì. Se ne semmo sempre stæte in te nostre strasse, ansi mi se posso crovî, crêuvo sempre o peccôu di ätri.
Brig. – Oh via! Addio.
Zab. – Voeì proprio andâvene?
Brig. – V’ho dîto fin da quande se semmo incontræ, che aveìva sprescia. Manco questo vizio non ho de stâ a ciccioâ pe de öe pe-a stradda comme fan tante.
Zab. – E mi manco, seì. Se sciorto d’in casa pe ûnn-a commiscion fasso comme o lampo.
Brig. – Scibben aviæ ancon tante cose da dîve. Quande se porriëmo vedde con ciû commodo e no coscì de fûga comme aoa?
Zab. – E dîlo voî?
Brig. – Fæ coscì? Vegnî ûn pö in casa mæ. Vegnî doman mattin. Anche o mæ ommo o ve veddiä voentëa.
Zab. – Giûsto, resêunæmelo, seì. E dove stæ?
Brig. – Seì dove l’é a ciassa de Sarzan?
Zab. – Paì, chi no-a conosce?
Brig. – Ben. D’in Sarzan andæ in Ravecca, poi montæ sciù da montâ da Fava grega.
[p. 10 modifica]
Zab. – Stæ lì?
Brig. – Noe. Besêugna che passæ l’archiöto, e poi che giæ a man drïta e poi a senestra.....
Zab. – Da Campo Pisan?
Brig. – Giûsto lì per lì. A-o numero 37. Se monta ûnn-a scaéta drïta, con i schèn tûtti smangiæ da-o tempo. A l’é ûnn-a casa fabbricâ ai tempi de Noè. A derrûa da tûtti i canti. Ma cose voeì..... Se paga poca pixon.
Zab. – L’é miga dove stava a Zaninetta do Pittamosche?
Brig. – Proprio in faccia. A conosceìvi neh!
Zab. – Quande a l’ëa viva, a me n’ha fæto ûnn-a che no me l’ho mai ciù scordâ. Ma no ne parlemmo, che no vêuggio accresce a penn-a a-i morti con dîne mâ.
Brig. – Me-a contieì doman. Vegnî seì, v’aspëto a disnâ: Ve fasso e lazagne co-o pesto de bäxaicò, che ghe l’ho bèllo fresco in t’ûnn-a pûgnatta rotta in sce-o barcon.
Zab. – Vegno, vegno de segûo, no ghe pensæ. Addio.
Brig. – Addio.

Fin dell’Atto Primmo.

  1. La Gerusalemme liberata, poema di Torquato Tasso
  2. Come si deve, espressione dei contadini.
  3. Si favoleggiò nei secoli passati, che nella notte d’ogni sabato, facevasi adunanza di streghe e di diavoli sotto un noce presso Benevento. Le streghe vi venivano anche da lontano, perchè ungendosi con unguento fatto di occhi di bambini, e salendo a cavallo al bastone della scopa, tosto un diavolo rapidissimamente là le trasportava, ove passavano la notte danzando e cenando con cibi che apparivano tali, ma che in realtà erano d’aria.