La Settimana Religiosa
|
93
|
ciassa a dâ l’intonasion a ûn mûggio de gardetti, e quando l’é comparso l’aze da-o barcon, i figgiêu se son missi a sbraggiâ: Evviva o Scindaco, o nêuvo Scindaco do nostro paize; e quello chi tegnîva l’aze pe-a cavessa, tiando a corda o ghe fâva dî de scì, cioè salûtâ e gente.
Questa a l’é, illûstriscimo sciô Giûdiçe, a querela che o Conseggio Comûnale offeìzo, e chì rappresentôu da-o sciô Frûga conseggè, o dà a Zorzo e a Togno, pe mancansa de rispetto a-o Conseggio e a-o paize.
Atra querela. O Trinca, cioè, o Beppe Testaderava, padron de l’aze, cioè do Biondo, o dà querela a questi duî malemmi, o Peiasûcche e o Rascciagrigue, pe offeìza fæta a-o so aze, cioè pe-a cattiva figûa che gh’han fæto fâ da-o barcon do palassio comûnale, e perché doppo quella birbonata, o non é ciù padron de passâ pe-e stradde co-o Biondo sensa che i figgiêu, e magara i grendi, ghe fassan o bordello attorno sbraggiando: L’é chì o Scindaco, passa o Scindaco; e i ciù ardii ghe tian a côa, e oëge, e quarchedûn gh’ha tiôu finn-a di becchelletti, che l’han inciagôu e gh’é vosciûo o magniscarco per mêgâlo.
Ecco, illûstriscimo sciô Giûdiçe, o doppio atto d’accûsa proposto a-a so sapienza, prûdensa e giûstizia da deciddise in Tribunale (Siede asciugandosi il sudore).
Questa a l’é, illûstriscimo sciô Giûdiçe, a querela che o Conseggio Comûnale offeìzo, e chì rappresentôu da-o sciô Frûga conseggè, o dà a Zorzo e a Togno, pe mancansa de rispetto a-o Conseggio e a-o paize.
Atra querela. O Trinca, cioè, o Beppe Testaderava, padron de l’aze, cioè do Biondo, o dà querela a questi duî malemmi, o Peiasûcche e o Rascciagrigue, pe offeìza fæta a-o so aze, cioè pe-a cattiva figûa che gh’han fæto fâ da-o barcon do palassio comûnale, e perché doppo quella birbonata, o non é ciù padron de passâ pe-e stradde co-o Biondo sensa che i figgiêu, e magara i grendi, ghe fassan o bordello attorno sbraggiando: L’é chì o Scindaco, passa o Scindaco; e i ciù ardii ghe tian a côa, e oëge, e quarchedûn gh’ha tiôu finn-a di becchelletti, che l’han inciagôu e gh’é vosciûo o magniscarco per mêgâlo.
Ecco, illûstriscimo sciô Giûdiçe, o doppio atto d’accûsa proposto a-a so sapienza, prûdensa e giûstizia da deciddise in Tribunale (Siede asciugandosi il sudore).
Giud. Beniscimo, fæmo giûstizia comme va, e chi aviä torto andiä in galëa.
Togno. E se avesse torto l’aze?
Giud. Chi non é interrogôu deve taxeì. Vegnimmo a-e generalitæ. Sciù, sciô Scannapappê, segretäio do tribunale, sciâ scrive. Comensemmo da-o Conseggê. Sciâ favorisce o so nomme, cognomme, etæ, profescion.
Fruga. Giäxo Frûga; ho quaranteduî anni, ûn meize, duî giorni e sett’ôe, perché son nascûo...
Scann. Basta i anni. Profescion?
Fruga. Negosiante de strasse.
Avv. Roz. Nobile profescion questa do mæ cliente. Perché e strasse van a Vötri, e là se fa o pappê, ch’o særve pe-i ommi dotti pe scrîvighe sorva i loro volûmmi, perciò e strasse e o strassê son o fondamento da scienza.
Fruga. Ben dîto, sciô avvocato Roziggia.
Giud. A voî, padron dell’aze; nomme, cognomme ecc.
Beppe. Mi son Beppe Testaderava. Fasso l’ortoan e son nasciûo proprio sciûsciant’anni fa, o dì d’anchêu.
Giud. A voî, prevegnûo.
Togno. Se foîse stæto prevegnûo no me trovieìva chì; perché dixe o proverbio:
Nè pe torto, nè pe raxon
No te lasciâ mette in prexon.
Nè pe torto, nè pe raxon
No te lasciâ mette in prexon.
Giud. Bèlle stöie, Comme ve ciammæ. Presto nomme, cognomme, profescion ecc.
Togno.. Togno Rascciagrigue. Ho vint’anni e son impiegôu a-e stradde.
Scann. Cioè?
Togno.. Gîo giorno e nêutte pe-e stradde quanto me pâ e me piaxe.
Scann. Insomma seì ûn perdigiorni.
Togno.. E magara anche perdinêutte.
Giud. All’ätro.
Zorzo. Zorzo Peiasûcche, garson de perûcchê. Ho vintun anno.
Fruga. Sciô lûstriscimo, saiä ben piggiâ anche i conotati dell’aze, pe distinguilo all’öcaxion da-i so fræ.
Beppe. L’aze o se ciamma Biondo, pæntôu no creddo ch’a n’agge a so famiggia. O l’é zoëno d’ûn anno o duî, forte, robûsto e san. Insomma ûn aze chi merita rispetto, e questi duî maifabene l’han desprëxôu in faccia a-o paize ciammandolo Scindaco.
Avv. Garb. Dæto e no concesso che foîsan lô, Togno e Zorzo che avessan fæto Scindaco o vostro aze, ve l’avieìvan illûstrôu, immortalôu.
Giud. Basta. Comensemmo o processo. Primma se deve çercâ comme l’é stæta sta faccenda, cose gh’é de vëo, poi se aveì proclamôu l’aze pe Scindaco a segge offeìza fæta a-o Conseggio e a-o paize; in terzo lêugo trattiëmo l’accûsa do Beppe. Vegnimmo all’interrogatöio. Voiâtri duî, Togno e Zorzo sei accûsæ chì da-o sciô Frûga, conseggê, d’aveì fæto montâ l’aze sciù pe a scäa do palassio comûnale, d’aveìlo fæto vedde da-o barcon da sala chi porze in ciassa, comme s’o foîse o Scindaco do paize. L’é vëo?
Togno. Tûtte böxardaie, sciô lûstriscimo.
Cianc. O fæto o l’é che o müro dell’aze o s’é visto comparî da-o barcon da sala comûnale; dunque ûn de voîätri o l’ha spunciôu lasciù.
Zorzo. Ecco comme l’é a cosa. L’aze o non ëa pratico do paize; forse o no gh’ëa mai stæto. Dunque lasciôu solo davanti a-o portego do palassio comûnale o l’ha creddûo che quello o foîse ûnn-a stalla e o gh’é intrôu. Mi pe difende l’önô do scito, ghe son camminôu apprêuvo pe trattegnîlo. Lê zoëno e lèsto comme o l’é, e forse spaventôu de sentîse corrî derrê, o l’ha infiôu a scäa e sciù. L’ho acciappôu pe-a coa; ma a scäa a l’é streita, o non aviæ posciûo giâse; perciò ho dovûo lasciâlo andâ finn-a in çimma; arrivôu in sala e visto o barcon aværto o bestia o l’ha creddûo ch’a foîse ûn’ätra porta pe tornâ de fêua, o m’ha piggiôu de man e o s’é avanzôu a-o barcon. Mi o tiâva pe-a cavessa, e lê o rexisteìva, o scrollava a testa, e i figgiêu de sotto, dixeìvan ch’o l’é o Scindaco ch’o salûa.
Fruga. Tûtto fäso.
Zorzo. Se no me creddeì, interrogæ l’aze se no l’é vëo?
Fruga. L’aze o no parla.
Togno. Chi taxe acconsente.
Zorzo. Se o vostro Biondo o l’é ûn aze virtûoso comme dî, o saviä anche parlâ.
Giud. Cose ne dixe o sciô avvocato Roziggia difensô dell’aze e de chi o menn-a, cioè do Beppe padron dell’aze?
Avv. Roz. Un momento che me metto a toga (eseguisce). O processo appenn-a iniziôu veddo ch’o l’ha zà dæto lêugo a ûn incidente ch’o merita d’ese dottamente discûsso, cioè, se ûn aze o posse parlâ. Esponiö brevemente a storia di axi parlanti.
A tradision antiga a dixe che e bestie ûn tempo parlavan tûtte. Testimonii Fedro ed Esopo nei loro libbri che stûddian i gardetti in schêua, e gh’é ûn poema italian intitolôu: I animali parlanti. O sciô Reginn-a, autô zeneize de tanta autoritæ, in to sò poema: A rivolusion de bestie contro i ommi, o riporta ûn magnifico discorso fæto da ûn aze depûtôu de tûtti i ätri axi, all’Assemblea radûnâ da-o leon, o re de tûtte e bestie. Sentîne ûn tocco, dove o parla de filosofia.
A tradision antiga a dixe che e bestie ûn tempo parlavan tûtte. Testimonii Fedro ed Esopo nei loro libbri che stûddian i gardetti in schêua, e gh’é ûn poema italian intitolôu: I animali parlanti. O sciô Reginn-a, autô zeneize de tanta autoritæ, in to sò poema: A rivolusion de bestie contro i ommi, o riporta ûn magnifico discorso fæto da ûn aze depûtôu de tûtti i ätri axi, all’Assemblea radûnâ da-o leon, o re de tûtte e bestie. Sentîne ûn tocco, dove o parla de filosofia.