Sâta a-o contegnûo

O Pacciûgo co-a Pacciûga in t'a gëxa de Cönâ

Da Wikivivàgna
O Pacciûgo co-a Pacciûga in t'a gëxa de Cönâ
de Luigi Persoglio
ed. inta "Setteman-a Religiosa" do 1887 n. 31
[p. 378 modifica]

O PACCIÛGO CO-A PACCIÛGA

in t’a gëxa de Cönâ


In t’e gëxe de Ponçeìvia,
Prinçipale e nominâ,
A l’é a gëxa de Cönâ.
Son chi dunque pe contâve
Un gran fæto straordinäio,
Fæto vëo che l’é successo
Proprio in quello santuäio.
Un racconto ch’o l’é bello,
Importante, tûtto sûgo,
D’ûn mainâ, d’ûnn-a donnetta,
Da Pacciûga, do Pacciûgo.
Quando andæ lasciù a Cönâ,
A Madonna salutæ,
Poi passando lì de fianco,
Dietro o niccio ve trovæ;
E de paggia due figûe
Veddieì lunghe e instechïe,
Unn-a donna e ûn mainâ
Con e faccie brûstolïe.
Son lì misse in quello scïto,
D’un gran fæto pe memöia;
Stæ a sentî, che fïto fïto
Ve racconto quest’istöia.
Un mainâ dïto o Pacciûgo
Abitava a Zena, a Prè;
Unn-a donna arcibraviscima
O l’aveìva pe moggê.
Gente brava, boîn cristien,
E divoti da Madonna,
Ëan feliçi, contentiscimi,
Quell’ommin con quella donna.
Ma ûnn-a votta che o Pacciûgo
O viägiava verso Argê,
O l’é cheìto in man di Tûrchi,
Meschinetto, prexonê.
Sensa poeìse liberâ,
Pöveo ommo sfortûnôu,
Pe dozz’anni in Algeria
O l’é stæto incadenôu.
Tûtto o giorno in sce-o travaggio,
Sotto i colpi do baston,
E de nêutte steìzo in tæra
A dormî sempre in prexon.
A moggê ch’a no saveìva
Cose fosse capitôu
A-o Pacciûgo ― se in burrasca
O l’avesse naufragôu;
O tra i Tûrchi prexonê
O vivesse a-o mondo ancon,
O l’é stæto ûn vëo miracolo,
S’a n’é morta de magon.
Ma divota da Madonna,
Da Madonna de Cönâ,
Tûtti i sabbi fin da Zena
A l’andava a vixitâ.
Pe dozz’anni ― ei ben capïo? ―
Sensa mai perde a speranza.
Tûtti i sabbi ― tûtti i sabbi.
Miæ che fede! che costanza!
Doppo tanto l’orazion
Da Pacciûga a fu exaudïa.
O Pacciûgo, no so comme,
D’in t’i tûrchi o scappò via.
Verso Zena navigando
Finalmente o l’é sbarcôu,
E sbarcando ― de galoppo
Fïto a casa o l’é arrivôu.
Cose voeì: l’ëa proprio sabbo,
E a Pacciûga a l’ëa a Cönâ;
Benchè foîse mëzo giorno
A tardava a ritornâ.
A saa morta? A saa ciù viva?
A saa andæta con so poæ?
Pensa l’ommo ― poi da donna
O domanda a-i bûtteghæ:
« Me saviësci dâ notizie
Da Pacciûga mæ moggê?
Forse a l’ha cangiôu de casa,
A l’é andæta via da Prè? »
Gh’ëa in bûttega ûnn-a donninn-a
Vëgia, brûtta, desdentâ,
Unn-a lengua maledetta
Ch’a no fâva che mormoâ.
« A Pacciûga? A-o saviä lê
Dove a l’é a quest’öa. Chi sà?
Tûtti i sabbi a scomparisce.....
Mi no so dove a se và,

[p. 379 modifica]

So che dïxan ― dïxan ― dïxan...
Molte cose raccontâ
O sentïo zà in sce-o so conto...
Ma no vêuggio aoa mormoâ... »
E tiando zù pe ûnn’öa
De calûnnie sensa fin;
O mainâ ûn pö credenzon
A l’ha aççeizo de venin.
Pensa, pensa, se gh’ascäda
In t’a testa a fantaxia,
E s’infiamma dentro o chêu
Unn’orrenda gelosia.
Ecco intanto che a Pacciûga
Ne-o sûnnâ do mëzo giorno
Da Cönâ in te Zena, a Prè,
A l’arriva de ritorno.
« Oh Madonna, bella, cäa,
Ve ringrazio! ― Oh che allegria!
O Pacciûgo o l’é tornôu;
A Madonna a m’ha exaudïa. »
O Pacciûgo o no parlava,
No savendo ciù a chi credde,
Se a-a Pacciûga o se a-a vegiornia...
« Basta, o disse, stæmo a vedde. »
Dïva a donna: « Cäo Pacciûgo,
Ti vegniæ ti ascì a Cönâ
Sabbo proscimo a-a mattin
A Madonna a ringraziâ. »
« E va ben: gh’andiëmo insemme,
Scì, Pacciûga, ghe vegniö,
Ansi in barca a Corniggen
Pe fâ presto te portiö. »
Ma in te quelli sette giorni,
E donnaccie ch’ëa in te Prè,
Ghe n’han dïto böxardaie
Sensa fin contro a moggê.
E o Pacciûgo meschinetto
Da-o demonio inveninôu,
D’ammassäla poveretta
Finalmente o l’ha fissou.
Ven o sabbo, e de mattin:
« Vegni, » o dïxe a-a so meitæ.
Proprio comme zà Cain
O l’ha fæto con so fræ.
« Vegni in barca, a Corniggen
Arriviëmo e là sbarchiëmo;
Coscì a pûa da lunga stradda
Da Lanterna risparmiëmo. »
Ma arrivæ ûn pö fêua do porto
Dïxe l’ommo a sò moggê:
« Mascarsonn-a ― mi sò tûtto.
Ti ë paghiæ... Aoa ti gh’ë.
M’han contôu, m’han dïto tûtto,
Ne-i dozz’anni che son stæto,
Meschinetto, in scciavitù,
Tûtto quello che t’hæ fæto. »
« Cäo Pacciûgo ― dïxe a donna ―
Son calûnnie ― ma da reo;
O Segnô, ch’o vedde tûtto,
O ghe vedde se l’é vëo. »
Meschinetta, pövea donna,
Quanto a poeìva a se scûsava,
Ed intanto con o chêu
A Madonna a sûpplicava.
Ma o no sente ciù raxoîn
O Pacciûgo fêua de lê;
O l’ha i êuggi fêua da testa,
O l’acciappa sò moggê,
Con ûn lungo cotellasso
O ghe dà ûnn-a cotellâ,
O ghe mette a-o collo ûn sascio,
E o te-a caccia zù in t’o mâ;
Poi vêugando presto a tæra
O discende a Sampêdænn-a
E o se mette a passeggiâ
Camminando lungo a mænn-a,
Agitôu da un gran rimorso
Pe-o delitto consûmmôu;
O temmeiva ëse scoverto
Da-a giûstizia e castigôu.
Ma a Madonna tanto bonn-a
A gh’ha dæto ûnn’inspïazion,
De corrî fïto a Cönâ
E a çercâ o sò protezion.
O camminn-a ― o l’intra in gëxa,
E cianzendo da-o gran dô:
« O Madonna! o dïxe, e o cianze
Ecco ûn grande peccatô.
Ah, l’ho fæta proprio grossa!
O demonio o m’ha acciecôu;
Ho commisso ûnn’ingiustizia,
Ho commisso un gran peccôu.
O conoscio aoa mi ascì:
Pövea donna, a l’ëa innocente.
Brûtte lengue inviperïe,
No doveìva dâve mente.
O moæ cäa, che mi son pærso!
Son ûnn’anima dannâ!
Ma se voî preghiei per mi,
O Segnô o me perdoniâ.
A giûstizia de sto mondo
Veddo ben che no scappiö,
Ma, pasiensa! A l’é mæ colpa;
M’acquëtiö, me rassegniö. »
E chì lagrime e sospïi
E scingûlti sensa fin:
« Poveretta! a l’ëa ûn Abele,
Mi son stæto ûn vëo Cain! »
Oh portento portentoso!
Rinnovæme l’attenzion;
Diggo cosa chi fa andâ
Pe-a mäveggia in strambælon!
O Pacciûgo o vorta i êuggi
Da ûnn-a parte dell’artâ,
Dove o vedde ûnn-a personn-a,
Dove o sente remmesciâ.
O l’ammia ― che a-o pâ e a no-o pâ:
« Ma che a segge proprio lê?
No ghé dûbbio scì che a-o l’é
A Pacciûga mæ moggê. »
« Comme mai, comme t’ë chi? »
― O ghe dïxe mäveggiôu.
« Cäo Pacciûgo ― a ghe risponde ―
A Madonna a m’ha sarvôu.
Invixibili due moen,
Cheìta appenn-a drento o mâ,
Trasportandome per l’äia
M’han pösôu zù a Corniggen. »
Dïxe o maio: « E a cotellâ? »
« O no son stæta ferïa,
― A Pacciûga a rispondeìva ―
O a Madonna a m’ha guarïa. »
Fæto stà che sann-a e salva
A Pacciûga a s’é trovâ,

[p. 380 modifica]

Co-o Pacciûgo chi ëa pentïo
In t’a gëxa de Cönâ.
Da allöa in poi d’amô e d’accordio
I Pacciûghi son vissûi
Finn-a a-a morte drento Zena
E in Ponçeìvia conosciûi.
Ogni sabbo se veddeìvan
In t’a gëxa de Cönâ
O Pacciûgo co-a Pacciûga
A Madonna a ringraziâ.
E in t’o stesso santuäio
Gh’han poi dæto seportûa;
E in ricordo do miracolo
Ghe i-han missi anche in figûa.

P. Luigi Persoglio S. J.