O vegio e o mâ 2025
| O vegio e o mâ de , traduto da Rico Granæa |
O l’ea un vegio pescou ch’o pescava da pe lê, da-o sò schiffo[1] inta Corrente do Gorfo e l’ea za ottantequattro giorni ch’o no piggiava manco un pescio. Inti primmi quaranta giorni gh’ea stæto un figgeu à bòrdo con lê. Ma doppo quaranta giorni sensa manco vedde un pescio, i genitoî do figgeu gh’aivan dito che o vegio pescou o l’ea za bello che salao[2] unna vòtta pe tutte, e sta chì a l’ea a pezo forma de sfortuña, coscì che o figgeu o l’ea anæto, apreuvo a-i seu commandi, à bòrdo de unn’atra barca, ch’a l’aiva piggiou trei belli pesci inta primma settemaña. A-o figgeu ghe scciuppava o magon veddendo o vegio pescou vegnî inderê co-o sò schiffo veuo e o l’anava pe delongo zu à dâghe unna man d’agiutto pe portâ e lense abbigoelæ, a gaffa e l’arpon e a veia inguggeita d’in gio à l’erbo. A veia a l’ea repessâ con di sacchi de fæña e, stæta ariâ, a someggiava a-a bandea da desfæta permanente.
O vegio o l’ea stiggio e sciuto con de rappe profonde in sciô coppusso. In scê masche gh’ea de macce marron do tumô benigno acaxonou da l’imbatto do sô into mâ tropicâ. E macce anavan zu pe-i loei da faccia, e e seu moen gh’aivan de profonde çicatrixe, dovue a-o fæto de manezzâ i pesci pesanti in scê còrde. Ma nisciuña de queste çicatrixe a l’ea neuva; ean di segni tanto vegi comme di eroxoin inte ’n deserto sensa pesci.
Tutto de lê o l’ea vegio, levou i euggi ch’ean do mæximo cô do mâ, doî euggi allegri e mai battui.
“Santiago”, ghe disse o figgeu intanto che montavan d’inta riva donde a barca a l'ea stæta tiâ sciù. “Mi posso vegnî torna con ti. Emmo guägno un po’ de palanche”.
O vegio o l’àiva mostrou a-o figgeu comme pescâ e sto chì o ghe voeiva ben.
“No” disse o vegio, “Oua ti ti stæ con un barco afortunou, stanni con lô”.
“Ma ti t’aregordi de quande t’ëi stæto pe ottantesette giorni sensa manco un pescio e dapeu n’emmo piggiou di belli grosci tutti i giorni pe træ settemañe…”
“Scì, me l’aregòrdo” disse o vegio pescou”. “Mi ô sò che ti no te n’ëi anæto via da mi perché t’aivi di dubbi”.
“L’é stæto mæ poæ à fâme anâ via. Da figgeu mi gh’ò da obedîghe”.
“E-ô sò” disse o vëgio. “Me pâ normale”.
“Lê o no gh’à guæi fe’”.
“No”, disse o vegio. “Ma niatri ghe n’emmo, n’é vea?”
“Scì”, disse o figgeu. “Pòsso offrîte unna bira a-a Terrassa e dapeu portemmo o carrego à cà”.
“Perché no?”, disse o vegio. “Tra pescoei”.
I doî s’ean assettæ e lì tanti pescoei se burlavan do vegio collega, ma lê o no paiva aveisene de peamâ.
Dötrei, tra i pescoei ciù vegi, l’amiavan e ean saturni. Ma no ô davan à divedde e parlavan agaibæ da corente, de quante aivan dovuo fâ a caa into fondo, do tempo bon, e de quello ch’aivan visto. I pescoei afortunæ de quello giorno ean za à l’euvia e aivan taggiou i seu marlin [3] e î aivan portæ ben ben desteixi tra doe ciappe, con doî òmmi che locciavan a-o bòrdo de ciascheduña ciappa a-a Cà do Pescio, donde aspetavan o càmio da giassa, pe portâli a-o mercou de l’Avaña.
Quelli ch’aivan pescou di squæi î aivan portæ a-a fabrica di squæi, à l’atra banda do gorfo, donde ean stæti ïsæ in sce ‘n paranco, i figæti levæ, a pelle spellâ e a carne taggiâ à liste pe ëse saa.
Comme o vento o sciusciava à levante, s’ea sentio l’ödô attraversâ a radda vegnindo d’inta fabrica di squæi, ma ancheu gh’ea solo che un vago atasto de quello ödô, perché o vento o sciusciava verso o Nòrde e dapeu o l’ea scentou, e gh’ea unna brixa piaxeive sotta o sô in sciâ terrassa.
“Santiago”, disse o figgeu.
“Scì”, disse o vegio. O tegniva o sò gòtto in man e o pensava a-i fæti de tanti anni avanti.
“Pòsso anâ à pe sardeñe, pe ti, doman?”
“No, ti t’aniæ à zugâ à baseball. Pòsso ancon remmâ e o Rogelio o caccjä a ræ”.
“Me saieiva cao vegnî. E se no pòsso pescâ con ti, me saieiva cao ësite d’aggiutto in quarche mainea”.
“Ti m’æ za acatou ’na bira”, disse o vegio, “ ti t’ê za un òmmo”.
“Quante anni gh’aiva mi, quande ti m’æ portou in barca?”
“Çinque e t’ëi squæxi lì pe fâte amassâ, percöse aiva tiou sciù un pescio ch’o no l’ea ancon stanco mòrto e o l’aiva squæxi fæto a tòcchi a barca. No ti te-ô regòrdi?”
“M’aregòrdo a coa ch’a scciaffezava e ch’a sbatteiva, o setto ch’o se rompiva e o rumô de massoæ. M’aregòrdo che ti me cacciavi verso a proa, donde gh’ea e lense umide abbigoelæ, e sentiva tutta a barca tremmâ e o rumô de quande ti-ô pigiavi à massoæ, comme quande se taggia zu un erbo, con l’ödô do sangue doçe in sce mi da tutte e bande.
“Ma ti te l’aregòrdi pe dindavei ò solo perché mi te l’ò contou?”
“M’aregòrdo tutto de quande s’eimo imbarcæ insemme pe-a primma vòtta”.
O vegio pescou o l’aiva ammiou co-i sò euggi bruxæ da-o sò, pin de confiansa e d’affeçion.
“Se ti foïsci o mæ figgeu mi te portieiva feua pe scommissa - disse lê - ma ti t’ê o figgeu de tò poæ e de tò moæ e oua ti ti stæ inte unna barca afortunâ”. “Pòsso piggiâ e sardeñe? Sò donde pòsso ottegnî quattro lesche ascì.”
“Mi gh’ò quelle avansæ da giornâ d'ancheu. Ê ò misse inta scatoa.
“Lascimene piggiâ quattro fresche.”
“Uña.” Disse o vegio pescou. A sò speransa e a sò confiansa no ean scentæ. Ma oua ean torna fresche. Comme quande monta a brixa.
“Doe”, disse o figgeu. “Doe”, disse d’accordio o vegio. “Ti no l’æ arrobæ?”
“Aviæ posciuo”, disse o figgeu. “Ma queste ê ò acatæ”.
“Graçie”, disse o vegio. O l’ea troppo semplice pe figuâse s’o l’avesse razzonto l’umiltæ. Ma lê o saveiva ch’o l’aiva razzonta e o saveiva ben ch’a no l’ea sconveniente e ch’a no portava a perdia do veo orgheuggio.
“Doman ghe saiä unna bella giornâ pe questa corente”, disse lê.
“Donde ti væ?” Domandò o figgeu.
“A-o largo pe tornâ quande o vento o cangia. Veuggio stâ feua za primma do spægâ do sô”.
“Çerchiö de fâlo anâ à pescâ a-o largo,” disse o figgeu. “Coscì comme ti t’inganci quarcösa de grosso pe indavei, poemo vegnî à dâte unna man d’agiutto”.
“À lê no ghe gusta pescâ tròppo feua.”
“No,” disse o figgeu, “ma mi veddiö quarcösa che lê o no porriä vedde, comme un öxello ch’o pesca e fâlo anâ apreuvo a-i drafin”.
“I sò euggi son coscì märeduti?”
“O l’é squæxi òrbo.”
“ Stranio,” disse o vegio pescou, “lê o no l’é mai anæto à pe tratugoe. L’é quello che t’amassa i euggi.”
“Ma ti t’ëi anæto à pe tratugoe pe di anni in sciâ còsta ‘Mosquito’ e i teu euggi en boin.”
“Mi son un vegio ben ben stranio”.
“Ma oua ti t’ê fòrte abbasta pe un pescio davei gròsso?”
“Penso de scì. E gh’é ben ben de inzegni.”
“Lascime portâ ste cöse à cà,” disse o figgeu.
“Coscì che pòsso piggiâ a ræ e anâ apreuvo a-e sardeñe.”
Aivan piggiou l'attressatua d’inta barca. O vegio o portava l’erbo in sciâ spalla e o figgeu o portava a scatoa co-e lense marron inguggeite e intressæ, o mezo mainâ e l'arpon co-a sò asta. A scatoa co-e lesche a l'ea sotta a poppa da barca longo a massa ch'a vegniva deuviâ pe sottomette i pesci gròsci quande vegnivan portæ da-a rente. Nisciun aviæ arröbou a-o vegio, ma l'ea megio portâ a veia e e lense pesante à cà perché a rosâ a l'ea gramma pe quelli atressi e, sciben che l'ea ben ben seguo che nisciun tra-e gente do pòsto gh’aviæ arröbou, o vegio o pensava che unna gaffa e un arpon fïsan de tentaçioin inutile da lasciâ inta barca.
Lô montòn insemme pe-a stradda fin a-a cabanna do vegio e intròn pe-a pòrta averta. O vëgio o l’arembò l’erbo co-a sò veia inguggeita contra a miagia e o figgeu o misse a scatoa e l’atro attresso da-a rente. L’erbo o l’ea squæxi longo comme a stançia da cabanna. A cabanna a l’ea fæta con di robusti bròtti de parmea reâ, ciammæ guano e drento gh’ea un letto, unna töa, unna carrega e un canto in sciâ tæra battua pe coxinâ co-a carboniggia. In scê miage bruñe de feugge ascciannæ, sorvepòste do robusto guano fibrou gh'ea un quaddro do Sacro Cheu de Gexù e un atro da Vergine de Cobre. Ste chì ean de relichie de seu moggê. Unna vòtta gh'ea unna fòto à coî da moggê in sciâ miagia ma o l'aiva tiâ zu perché a-ô fava sentî tròppo solo à veddila e a l'ea in sciâ sganzia into canto sotta a sò camixa netta.
“Cöse ti gh’æ da mangiâ?” Domandò o figgeu.
“Unna pugnatta de riso giano co-o pescio. Ti ne veu un pittin?”
“No. Vaggo à mangiâ à cà. Ti veu che açende o feugo?”
“ No. Ô faiò mi ciù tardi. O riso e-ô porrieiva mangiâ fin freido.”
“Pòsso piggiâ o resaggio?”
“Seguo.”
No gh’ea nisciun resaggio e o figgeu o s’aregordava de quande l’aivan venduo. Ma lô ripeteivan sta scena chì tutte e vòtte. E no gh’ea nisciuña pugnatta de riso giano co-o pescio e questo ascì o figgeu o-ô saveiva.
“Ottanteçinque o l’é un numero afortunou,” disse o vegio pescou, “Comm'o te gustieiva veddimene portâ un à cà de ciù de mille libbre nette?”
“Me piggio o resaggio e vaggo à pe sardeñe. Ti t'assetti a-o sô in sciâ pòrta?”
“Scì. Gh’ò o giornâ de vei e me mettiö à leze o baseball.”
O figgeu o no saveiva se o giornâ de vei o foïse unna föa ascì. Ma o vegio pescou o l’aiva tiou feua de sotta o letto.
“O Perico o me l’à dæto a-a bodega, o spiegò.
“Torno comme gh’ò e sardeñe. Tegno e tò e-e mæ insemme inta giassa e se-ê poemo spartî a-a mattin. E comme vëgno inderê, ti ti me conti do baseball”.
“ I Yankee no peuan perde.”
“Ma mi gh’ò poia di Indien de Cleveland.”
“Aggi fe’ inti Yankee, figgeu. Pensa a-o grande Di Maggio.”
“Mi gh’ò poia segge di Tigre de Detroit che di Indien de Cleveland.”
“Avardite ò ti finisci pe avei poia di Rosci de Cincinnati e de Cäsette Gianche de Chicago.”
“Ti ti-î studdi e dapeu ti me conti comme vëgno inderê.”
“Ti pensi che doviëscimo accattâ un bigetto do semenäio con l’ottanteçinque? Doman o saiä o giorno ottanteçinque.”
“Scì, poemo fâlo”, disse o figgeu.
“Ma cöse ti ne pensi de l’ottantesette, do tò gran record?”
“O no peu accapitâ doe votte. Pensi de poei atrovâ un ottanteçinque?”
“Ô pòsso commandâ.”
“Un feuggio. O faiä un dollao e mezo. Da chi ô poemmo piggiâ in crensa?”
“L’é façile. Posso delongo fâme prestâ doî dollai e mezo.”
“Penso che pòsso fâlo mi ascì. Ma çerco de no piggiâ in prestito. Primma ti piggi in prestito. Dapeu ti domandi a limoxina.”
“Stamme ben a-o cädo, vegio,” disse o figgeu. “Arregòrdite che semmo de settembre.”
“O meise che vëgne i pesci grendi,” disse o vegio pescou. “Tutti peuan fâ da pescoei de mazzo.”
“Oua vaggo à pe sardeñe,” disse o figgeu.
Quande o figgeu o l’ea tornou, o vegio pescou o dormiva in sciâ carrega e o sô o l’ea chinou. O figgeu o tiò zu a vegia coverta da sordatto da-o letto e o-â spantegò in scê spalle do vegio pescou.
Ean de spalle stranie, ancon fòrte, sciben che tanto vege, e o còllo ascì o l’ea ancon fòrte e e rappe no se mostravan tanto quande o vegio o l'ea addormio e a testa a l'ea chinâ avanti. A seu camixa a l'ea stæta repessâ mai tante vòtte ch'a l'ea comme a veia e-e pesse ean sperse da-o sô in tante sfummatue despæge. A testa do vegio a l'ea però ben ben vegia e co-i euggi serræ no gh'ea vitta inta seu faccia. O giornâ o gh'ea desteiso in scê zenogge e o peiso do brasso o-ô tegniva lì inta brixa da seia. O l’ea descäso. O figgeu o l’aiva lasciou lì e, quande o l'ea tornou, o vegio o l'ea ancon addormio.
“Adescite, vegio,” disse o figgeu e o misse unna man in sciô zenoggio do vegio.
O vegio pescou o l’arvì i euggi e pe un momento o paiva tornâ da lontan. E dapeu o feççe un fattoriso. “Cöse t’æ portou?” o domandò. “A çeña,” disse o figgeu. ”Poemo avei a nostra çeña.” “Mi no gh’ò goæi famme.”
“Alè, mangia. Ti no ti peu anâ à pescâ sensa mangiâ.”
“L’ò za fæto,” disse o vegio tiandose sciù, piggiando o giornâ e doggiandolo. Dapeu o comensò à doggiâ a coverta.
“Tëgnite adòsso à coverta” disse o figgeu. “Ti no t’aniæ à pescâ sensa mangiâ pe scin che vivo mi.”
“Aloa vivi tanto e riguardite” disse o vegio. “Cöse l’é che mangemmo?”
“Frisceu neigri e riso, bananne frite e un pö de stuffou.”
O figgeu o-î aiva portæ da-à Terrassa drento unna cascetta de metallo à doî cen. Inta stacca o gh’aiva cotelli e forçiñe e cuggiæ inguggeiti inte doî tovaggeu de papê.
“Chi l’é ch’o t’à dæto ste cöse chì?”
“O Martin. O baccan”
“Gh’aviö da dîghe graçie.”
“Gh’ò za dito graçie mi” disse o figgeu. “No ghe de beseugno che ti ghe digghi graçie ti ascì.”
“Ghe daiö o ventre de un bello pescio” disse o vegio. “O n’à za fæto di servixi comme questo a niatri?”
“Creddo de scì.”
“Aloa gh’ò da dâghe quarcösa de ciù che o ventre. O l’à tanti reguardi pe niatri.”
“O l’à mandou doe bire.”
“M’é ciù cao a bira in lammetta.”
“E-ô sò. Ma sta chì a l’é in bottiggia, bira Hatuey, e dapeu ghe rendo e bottigge.”
“T’ê ben ben agaibou” disse o vegio. “Mangemmo?”
“Te l’aiva za proposto” disse corteise o figgeu. “No voeiva arvî a cascetta fin à che no t’ëi pronto.”
“Oua son lesto” disse o vegio. “Gh’aiva solo beseugno do tempo de lavâme.”
Donde l’é che ti t’ê lavou? Pensò o figgeu. O posso do paise o l’ea doe stradde ciù sotta. Gh’ò da portâghe l’ægua, e unna savonetta e un sciugaman. Perché son coscì sväiou? Gh’ò da procuâghe unn’atra camixa e un giachê pe l’inverno e quarcösa da mettise a-i pê e unn’atra coverta.
“O tò stuffou o l’é strabón” disse o vegio.
“Contime do baseball” ghe domandò o figgeu.
“Inte l’American League a guägno i Yankees, coscì comme te diva” disse allegro o vegio.
“Ancheu an perso” disse o figgeu.
“O no veu dî ninte. O grande Di Maggio o l’é torna o mæximo.”
“Gh’é di atri òmmi inta squaddra.”
“Seguo. Ma tutto dipende da lê. Inte l’atra liga, tra Brooklyn e Filadelfia me tocca çerne Brooklyn. Ma dapeu penso a-o Dick Sisler e à quelle gran battue teise into vegio stadio.”
“No gh’é mai stæto ninte de pægio. O corpisce e balle ciú longhe che mi agge mai visto.”
“Ti te l’aregòrdi de quande o vegniva a-a Terrassa? Voeiva portâlo à pescâ, ma ea tròppo soggettoso pe domandâgheo. Dapeu t’aiva domandou à ti perché ti ghe-ô domandesci ti, ma ti ascì ti t’ëi tròppo soggettoso.”
“E-ô sò. O l’é stæto un gran errô. Magara o saieiva vegnuo con niatri. Dapeu se l’aviëscimo aregordou pe tutta a vitta.”
“Me saieiva cao portâ à pescâ o gran Di Maggio” disse o vegio.” Dixan che sò poæ o l’ea un pescou. Fòscia lê o l’é stæto pöveo comme niatri e o l’accapieiva.”
“O poæ do gran Sisler o no l’é mai stæto pöveo e lê, o poæ, quande o l’aiva a mæ etæ o zugava inte Gren Lighe.”
“Quande mi aiva a tò etæ ea un mainâ sencio in sce unna nave à veie quæe ch’a l’anava in Africa e in sciô fâ da seia veddeiva i lioin in scê mæñe.”
“E-ô sò. Ti me l’æ contou.”
“Parlemmo de l’Africa ò do baseball?”
“Do baseball, dieiva” respose o figgeu. “Contime do grande John J. McGraw.” O disse jota incangio de jay.
“A-i vegi tempi lê ascì o vegniva a-a Terrassa de semme in çento. Ma o l’ea brusco e desgaibou e quand’o beveiva o l’ea un ciantagrañe. O l’ea appascionou de cavalli oltre che de baseball. O a-o manco o l’aiva sempre inta stacca de liste de cavalli e de spesso o diva di nommi de cavalli a-o telefono.”
“O l’ea un gran gestô” disse o figgeu. “Pe mæ poæ o l’ea o ciù grande.”
“Perché o l’ea quello ch’o vegniva chì ciù de spesso” disse o vegio. “Se-o Durocher o l’avesse continuou à vegnî chì tutti i anni, pe tò poæ o saieiva lê o ciù grande.”
“Chi l’é pe ‘ndavei o ciù gran allenatô, o Luque ò o Mike González?”
“Pe conto mæ en pægi.”
“E o megio pescou t’ê ti.”
“Nae. Ne conoscio de megio.”
“Qué va” disse o figgeu. “Gh’é tanti pescoei bravi e dötrei braviscimi. Ma ti t’é unico.”
“Graçie. Ti me fæ feliçe. Spero che no l’arive un pescio tanto grande da smentîne.”
“Quello pescio o no l’existe se ti t’ê ancon fòrte comme ti dixi.”
“Maniman no son coscì fòrte comme creddo” disse o vegio. ”Ma conoscio ben ben de inzegni e son resoluto.”
“Oua l’é megio che ti væ in letto, de mainea che doman mattin ti saiæ bello pösou. Mi vaggo à rende e cöse a-a Terrassa.”
“Aloa bonaneutte. Doman vegniö à adesciâte.”
“Ti t’ê o mæ resveggin” disse o figgeu.
“O mæ resveggin o l’é l’etæ” disse o vegio. ”Perché i vegi s’adescian coscì de bonn’oa? Pe passâ unna giornâ ciù longa?”
“Sò assæ mi” disse o figgeu. “Sò solo che i zoeni dorman tanto e sciña tardi.”
“Me l’aregòrdo” disse o vegio. “T’adesciö pe tempo.”
“No me gusta ch’o m’adesce lê. O me fa sentî inferiô.”
“E-ô sò.”
“Dormi ben, vegio.”
O figgeu o sciortì. Aivan mangiou sensa lumme in sciâ töa e o vegio o se levò e braghe e o l’andò in letto a-o scuo. O l’ingugette e braghe pe fâghe un oegê, infiândoghe o giornâ into mezo. O se fasciò inta coverta e o s’addormì in scî atri giornæ vegi che crovivan e mòlle do letto.
O s’addormì avviou e o s’assunnò l’Africa de quande o l’ea figgeu e-e longhe ciazze d’æña gianca, mai tanto gianche che ghe favan mâ a-i euggi e i atri promontöi e i grendi bricchi möi. Oua o viveiva longo quella costa tutte e neutte e inti seunni o sentiva o foo di franzenti e o veddeiva e barche di indigeni che-î sorcavan. Mentre o dormiva, o sentiva l’ödô de brecche e de stóppa da coverta e l’ödô de l’Africa che o vento de tæra o portava a-a mattin. Pe commun, comme o sentiva l’ödô do vento de tæra o s’adesciava e o se vestiva pe anâ à adesciâ o figgeu. Ma staneutte l’ödô do vento o l’ea arrivou avanti o tempo e lê o continuò a sunnâ pe vedde e çimme gianche de ïsoe che se levavan da-o mâ e dapeu o s’assunnò i pòrti e e radde de Isoe Canäie.
O no s’assunnava ciù borrasche, ni dònne, ni grendi avegnimenti, ni grendi pesci, ni risce, ni gente che se piggian de picca, e manco sò moggê. Oua o s’assunnava solo che di leughi e i lioin in sciâ ciazza.
Lô treppavan comme di mignin a-o tramonto e lê o ghe voeiva ben coscì comme o voeiva ben a-o figgeu. O no se l’assunnava mai o figgeu. O s’adesciò, o l’amiò a luña da-a pòrta averta e o desgugette e braghe e o se-e infiò. O l’oinò feua da cabaña e dapeu o remontò a stradda pe adesciâ o figgeu. O freido da mattin o gh’adentava a pelle, ma o saveiva che à son de fâse vegnî freido o se saieiva rescädou e che fito o se saieiva misso a-e remme.
A pòrta da casa donde viveiva o figgeu a no l’ea serrâ à ciave e o vegio o l’arvì e o l’intrò in scilençio descäso. O figgeu o dormiva in sce unna branda inta primma stansia e o vegio o-ô vidde ben a-a luxe da luña apreuvo à scentâ. O ghe strenzette un pê con delicatessa e o continuò à strenzilo pe scin che-o figgeu o s’adesciò e o se giò à miâlo. O vegio o fè de scì co-a testa e o figgeu o piggiò e braghe da-a carrega rente a-o letto, o s’assettò e o se-î infiò.
O vegio o sciortì e o figgeu o gh’andò apreuvo. O l’ea assunnellou e o vegio o ghe passò un brasso in gio a-e spalle e o disse: “Me despiaxe.”
“Qué va” disse o figgeu. “Un òmmo o l’à da fâ o sò dovei.”
I doî chinòn torna verso a cabaña do vegio, e longo tutta a stradda, a-o scuo, gh’ea di òmmi descäsci che portavan l’erbo da sò pròpia barca.
Comme arivòn a-a cabaña do vegio o figgeu o piggiò a cavagna co-i rolò de lensa e l’arpon e o lensin, e o vegio o se caregò in spalla l’erbo co-a veia inguggeita.
“Ti te-ô piggi un cafè?”
“Carreghemmo l’atressatua in sciâ barca e dapeu anemmo à piggiâ o cafè.”
Bevén o cafè inte brunie do læte condensou inte ’n buteghin ch’o l’arviva à l’arba e o serviva i pescoei.
“Comme l’é che t’æ dormio, vegio?” ghe domandò o figgeu. O l’ea apreuvo à adesciâse, sciben ch’o giaminava ancon a destaccâse da-o seunno.
“Beniscimo, Manolin” disse o vegio. “Ancheu me sento fiducioso.”
“Mi ascì” disse o figgeu. “Oua devo anâ à piggiâ e sardeñe pe niatri doî e e lesche pe ti. Lê l’atresatua o se-a pòrta da pe lê. O no-ô lascia mai fâ à nisciun.”
“Semmo despægi” disse o vegio. “Mi te lasciava camallâ a röba da quande ti t’aivi çinque anni.”
“Ô sò” disse o figgeu. “Torno fito. Piggite un atro cafè. Chì ne fan crensa.”
O se misse in cammin, descäso in sciâ pria de coalo, verso o magazzin da giassa donde conservavan e lesche.
O vegio o sorsezzò adaxo o cafè. O no l’avieiva collou nint’atro pe tutto o giorno e o saiva ch’o l’aiva da beilo. L’ea za tanto ch’o no gh’aiva coæ de mangiâ e o no se portava mai o disnâ con lê. O tegniva unna bottiggia d’ægua inta proa da barca e no ghe serviva atro pe tutta a giornâ.
O figgeu o tornò inderê co-e sardeñe e-e doe lesche inguggeite inte un giornâ e insemme chinòn zu pe-o sentê fin a-a barca, sentindo l’æña e a giæa sotta i pê, e tiòn sciù a barca e â feççan scugiâ in sce l’ægua.
“Boña fortuña, vegio.”
“Boña fortuña” disse o vegio. O fissò i scarmi e, chinandose in avanti pe contrastâ e pae che s’appossavan inte l’ægua, o comensò à remmâ feua da-o pòrto inte l’oscuitæ. Gh’ea de atre barche che sciortivan in mâ da-e atre mæñe e o vegio o sentiva i bolli e i corpi de remme sciben ch’o no poeiva veddile oua che a luña a l’ea sotta e colliñe.
D’ògni tanto quarchedun in sce ‘na barca o parlava. Ma squæxi tutte e barche ean scilensiose levou i bolli de remme.
Stæte feua da l’imboccatua do pòrto e barche andòn inte de direçioin despæge, pontando verso a zona de l’oçeano donde speravan d’atrovâ di pesci. O vegio o saveiva ch’o l’ea apreuvo à anâ à l’amâ e o se lasciò a-e spalle l’ödô da tæraferma e o remmò verso l’ödô netto de l’oçeano a-a mattin de bonn’oa. O vidde a fosforescensa de æghe inte l’ægua intanto ch’o remmava inte quella zona de l’oçeano che i pescoei ciammavan o gran posso perché gh’ea unn’improvista fòssa de setteçento brasse donde se radunava tutte e smerse de pesci à caxon do remoìn da corente contra e rapide miage do fondo de l’oçeano. Lì gh’ea de conçentraçioin de gambai piccin e de pesci foraggio e, de vòtte, inti pertuxi ciù profondi, di sciammi de totani che de neutte vegnivan sciù verso a superfiçie donde vegnivan mangiæ da tutti i pesci de passaggio.
Into scuo o vegio o sentiva arrivâ a mattin e, remmando, o sentiva o son vibrante di pesci che xeuan quande sciortivan de d’inte l’ægua e o sio de sò ae reddene dementre che sfrecciavan inte l’oscuitæ. O l’ea affeçionou a-i pesci che xeuan perché ean i sò amixi prinçipæ in sce l’oçeano. Ghe despiaxeiva pe-i öxelli, mascime pe-e picciñe e delicæ sterne scue, che xoavan de longo in çerchia de quarcösa e che no atrovavan squæxi mai ninte e, o pensò, i öxelli fan unna vitta ciù dua che a nostra, levou i öxelli de rapiña e quelli grendi e fòrti. Perché an fæto di öxelli piccin e delicæ comme quelle rondaniñe de mâ quande l’oçeano o peu ëse coscì feo? O l’é generoso e belliscimo. Ma o peu vegnî grammo tutt’assemme e questi öxelli che xeuan, bollandose e cacciando, co-e sò voxiñe triste son tròppo delicæ pe-o mâ.
Inti sò penscei o mâ o l’ea de longo la mar, comme ô ciamman in spagnòllo quande ghe veuan ben. De vòtte chi ghe veu ben o ne dixe mâ, ma de longo comme s’o foïse unna dònna. Dötrei tra i pescoei ciù zoeni, quelli che deuviavan e böe comme gallezzanti pe-e sò lense e gh’aivan de barche à motô accattæ quande o figæto de squæo o l’aiva portou ben ben de palanche, ô ciammavan el mar, a-o mascolin. Lô ne parlavan comme se peu parlâ de un aversäio, un leugo, ò adreitua de un nemigo. Ma o vegio o-ô pensava de longo a-o feminin e comme quarcösa ch’a l’accordava ò a refuava di gren favoî, e che s’a se conportava in mòddo brutale e sensa pietæ l’ea perché a no poeiva fâ sensa. A l’é espòsta à l’influensa da luña comme unna dònna, o pensava.
O remmava regolarmente e o no giaminava perché o l’arestava drento i sò limiti e o cian de l’oçeano o l’ea liscio, levou qualche isolou remoìn de corente. O lasciava che a corente a fesse un terço do travaggio e comme comensò à fâse ciæo o vidde ch’o l’ea za ciù à l’amâ de quante o l’avesse sperou d’atrovâse à quell’oa.
Ò pescou inti possi profondi pe unna settemaña e no gh’ò combinou ninte, o pensò. Ancheu peschiö là feua donde gh’é di sciammi de tonnetti [4] e alunghee [5] e fòscia insemme à sti chì ghe ne saiä un bello gròsso.
Avanti che se fesse do tutto ciæo o callò e lesche e o se lasciò portâ da-a corente. Unna lesca a l’andò zu fin à quaranta brasse. A segonda a l’arivò à settanteçinque e a terça e a quarta chinòn inte l’ægua bleu à çento e centovintiçinque brasse. Ciascheduña a l’ea appeisa à testa in zu co-a gamba do lammo drento o pescio, ben ligou e cuxio, e e parte do lammo che sporzeivan, a curvatua e a ponta, ean coverte de sardeñe fresche. E sardeñe ean infiæ da pe-i euggi de mainea da formâ unna meza ghirlanda in sce l’äsâ ch’o sporzeiva. No gh’ea unna parte do lammo che un pescio grande o no l’aviæ atrovou de bon ödô e savoia.
O figgeu o gh’aiva dæto doe alunghee fresche, tonni piccin che stavan appeixi comme ciongin a-e doe lense ciù profonde, dementre che in scê atre o l’aiva unna sereua[6] e un yellow jack [7] ch’ean za stæti deuviæ; ma ean ancon in boñe condiçioin e gh’aivan e ottime sardeñe à dâghe o bon ödô e rendili apetitoxi. Ogni lensa, do diametro de un grosso lapi, a l’ea inguggeita in gio à un bacco de legno verde ch’o se saiæ apossou ogni votta che un pescio o l’avesse tiâ ò toccâ, e conscisteivan de doî rolò da settanteçinque metri che se poeivan ligâ a-i atri rolò de riserva de mòddo che, se neçessäio, un pescio o poese portâse via ciù de çinquecento metri de lensa.
Oua o vegio o l’osservò l’inmerscion di trei bacchi [8] in sciô scianco da barca e o remmò cian cianin pe mantegnî e lense verticale e a-a profonditæ giusta. À sto ponto l’ea ciæo e o sô o saieiva spægou da un momento à l’altro.
O sô o spægò sottî da-o mâ e o vegio o vidde e atre barche basse in sce l’ægua e ben ben ciù vexiñe a-a riva, spantegæ in sciâ corente. Dapeu o sô o vegnì ciù luxente e o luxì in sce l’ægua e dapeu, comme o l’ea spægòu do tutto, o mâ ciatto o-ô rifletté contra i euggi do vegio provocandoghe unna fita de dô, e lê o continuò à remmâ sensa amiâlo. O l’amiò zu inte l’ægua e o l’osservò e lense che chinavan drite inte l’oscuitæ. O-ê tegniva ciù verticale de tutti i altri, de mòddo che à tutti i livelli do scuo da corente ghe foïse unna lesca giusto donde lê o-â voeiva pe aspëtâ i pesci de passaggio. I atri pescoei ê lasciavan anâ inta corente e de vòtte finivan à sciuscianta brasse de profonditæ quande lô creddeivan che foïsan a çento.
Ma mi, o pensò, ê tëgno con preçixon. Solo che no gh’ò ciù fortuña. Maniman, ancheu. Tutti i giorni son neuvi giorni. Megio ëse afortunæ. Ma a mi m’é ciù cao ëse scropoloso. De mòddo che comme arriva a fortuña ti t’ê pronto. Oua o sô o l’ea spægou da doe oe e o fæto de amiâ à Levante no ghe fava ciù mâ a-i euggi. Gh’ea solo che træ barche in vista e paivan ben ben basse e lontan verso a riva.
O sô da primma mattin o m’à de longo fæto mâ a-i euggi, pensò o vegio. Epû en ancon boin. A-a seia pòsso amiâ drito into sô sensa vedde neigro. O l’é ancon ciù fòrte, a seia. Ma a-a mattin, o l’é doso.
Inte quello momento o vidde unna fregatta[9] co-e sò longhe ae neigre, ch’a rondezava in çê davanti à lê. À s’asbasciò avviou, inclinândose co-e ae attaccæ a-o còrpo, e dapeu a repiggiò à gjâ in çercio.
“A l’à atrovou quarcösa” disse à voxe erta o vegio “a no l’é solo apreuvo à osservâ.”
O remmò con ritmo lento e regolare verso o ponto donde l’öxello o giâva in çercio. O l’anava avanti sensa sprescia e o mantegniva e lense verticale. Con tutto, o se misse à remmâ à favô da corente, pe poei pescâ ancon into mòddo giusto ma ciù a-a spedia de comme o l’avieiva fæto se o no l’avesse çercou de servîse da fregatta.
L’öxello o montò ciù in erto e o gjò torna in çercio, co-e ae inmòbile. Dapeu o se bollò de botto e o vegio o vidde i pesci che xeuan schittâ feua da l’ægua e velezzâ despiæ in sciô cian do mâ.
“Lecce bastarde” disse o vegio a voxe erta. “Lecce grosse.”
O tiò sciù e remme e o piggiò unna lensa picciña da-a proa. A l’aiva un terminale in fî d’äsâ e un lammo de grandessa giusta che o vegio o l’inlescò co’ ina sardeña. O l’ariò longo o scianco da barca e dapeu o l’asseguò à un anello à poppa. Dapeu, o l’inlescò unn’atra lensa e o-â lasciò inguggeita à l’ombra da proa. O repiggiò à remmâ e à osservâ l’öxello neigro co-e sò longhe ae che oua o l’ea apreuvo à cacciâ, basso in sce l’ægua.
Davanti a-i sò euggi l’öxello o chinò torna inclinando e ae pe-o bollo e dapeu locciandole con vana frenexia intanto ch’o l’anava apreuvo a-i pesci che xeuan. O vegio o vidde a legia bugna de l’ægua provocâ da-i grosci drafin ch’anavan apreuvo a-i pesci in fuga e scciappavan l’ægua sotta o xeuo di pesci e saieivan stæti lì pe aspêtâli, dandoghe de veie à tutta lestixe, into momento che foïsan cheiti inte l’ægua. L’é un grosso sciammo de drafin, pensò o vegio. Son ben ben spantegæ e i pesci che xeuan gh’an pöche poscibilitæ. L'öxello o no l'à de poscibilitæ. I pesci che xeuan son tròppo gròsci pe lê e van tròppo a-a spedia. O l'amiava i pesci che xeuan sciortî feua ancon e ancon e i movimenti inefficaçi de l'öxello.
Quello sciammo o m'é anæto lontan, o pensò. Se mescian tròppo a-a spedia e tròppo lontan. Ma fòscia mi ne piggiö de quelli arestæ inderê e fòscia o mæ gròsso pescio o l'é d'in gio à liatri. O mæ gròsso pescio o dev'ëse da quarche banda.
Oua e nuvie s’erzeivan comme montagne sorvia a tæraferma e a costa a l’ea solo che unna longa linia verde con derê i bricchi grixo-turchin. L’ægua oua a l’aiva un cô bleu scuo, tanto scuo da ëse squæxi moælo.
Chinando i euggi o vegio o vidde e particelle che tian a-o rosso de plancton inte l’ægua scua e a strania luxe che oua a vegniva da-o sô. O controllò e lense pe amiâle che chinavan à ciongio e scentavan inte l’ægua e o se recillò a-o vedde tutto quello plancton perché o voeiva dî pesci. A strania luxe che o sô o fava inte l’ægua, oua ch’o l’ea ciù erto, a voeiva dî tempo bon, e coscì a forma de nuvie sorvia a tæra. Ma à sto ponto l’öxello o no se veddeiva squæxi ciù e in sciô cian do mâ se scorzeiva solo che dötræ macce giane di sargasci spersci da-o sô e a vesciga moæla, stilizâ, gelatinosa, de tanti coî, de unna caravella portogheise ch’a gallezzava vixin a-a barca. A se gjò in sce ’n scianco e dapeu a s’addrissò torna. A gallezzava allegra comme unna bolla co-i sò longhi micidiali fî moæli che ghe vegnivan apreuvo pe un metro inte l’ægua. “Agua mala” [10] disse o vegio. “Bagascia.” O gjò un pittin respetto a-e remme pe amiâ zu inte l’ægua e o vidde i pescettin ch’aivan o mæximo cô di fî e ghe nuavan into mezo e sotta l’ombra picciña da bolla trasportâ da-a corente. I pescettin gh’aivan l’inmunitæ da quello venin. Ma i òmmi no, e se maniman quarche fio o s’imbroggiava inta lensa e o l’arestava lì leppegoso e moælo intanto ch’o vegio o tiava sciù un pescio, e brasse e-e moen se ghe crovivan de ciaghe e de insciagge comme quelle provocæ da-a lelloa e da-a rove teusceghe. Ma attuscegâse con l’agua mala a l’ea unna cosa lesta e se gh’arestava comme corpii da un staffî.
E bolle de tanti coî ean belliscime. Ma ean a cosa ciù fäsa do mâ e a-o vegio gh’ea cao amiâ e gren tratugoe d’ægua che ê mangiavan. E tratugoe ê veddeivan, se ghe avexinavan da-o davanti, dapeu serravan i euggi pe ëse protette areo da-o sò sguscio e-ê mangiavan co-i fî e tutto. A-o vegio gh’ea cao vedde e tratugoe che ê mangiavan e gh’ea cao mettighe i pê in çimma in sciâ ciazza dòppo unna borrasca e sentîle scciuppâ quande o-ê sciaccava, sotta i callai de ciante di pê.
Ghe gustava e tratugoe verde e e tratugoe imbricæ [11] pe-a sò elegansa e lestixe e pe-o sò gran valô, e o sentiva desprexo pe-e enorme, nesce tratugoe commun [12], giane inta sò corassa e stranie inte fâ l’amô, che mangiavan allegre e caravelle portogheixi co-i euggi serræ. O no sentiva nisciuña mistica pe-e tratugoe sciben che pe tanti anni o l’ea stæto à bòrdo de barche che ê pescavan. Ghe despiaxeiva pe tutte, pe-e gren tratugoe leuido [13] ascì, ch’ean longhe comme a sò barca e pesavan un tonneo. Tanti son sensa cheu co-e tratugoe perché o cheu de unna tratugoa o continua à batte pe de oe dòppo ch’a l’é stæta taggià à tòcchi e maxellâ. Ma o vegio o pensava, mi ascì gh’ò un cheu coscì e de moen e di pê pægi a-i sò. O mangiava e euve gianche pe dâse fòrsa. O-ê mangiava pe tutto mazzo de mòddo da ëse fòrte à settembre e ottobre pe-i pesci gròsci pe in davei.
O beveiva ascì unna tassa d’euio de figæto de squæo [14] tutti i giorni da-o gran barî inta baracca donde tanti pescoei tegnivan a sò atressatua. L’euio o l’ea lì pe tutti i pescoei che-ô voeivan. Tanti ne detestavan o savô. Ma o no l’ea pezo che sta sciù à l’oa a-a quæ stavan sciù e o fava ben pe-o refreidô e pe l’influensa e o fava ben a-i euggi.
Oua o vegio o tiò sciù i euggi e o vidde che l’öxello o s’ea misso torna à rondezâ.
“O l’à atrovou di pesci” o disse à voxe erta. Nisciun pescio ch’o xeua o rompì o cian do mâ e no se vidde nisciun pescio foraggio spanpagiâse in gjo. Ma sotta i euggi do vegio un tonno piccin o s’ea levou in äia, o se gjò e o cheite torna à testa in zu inte l’ægua. O tonno o luxì cô d’argento a-o sô e dòppo ch’o se bollò torna inte l’ægua ne vegnì feua un atro e dapeu un atro e sätavan in tutte e direçioin, remesciando l’ægua e scorindo à gren schitti i pesci foraggio. Î çircondavan e î sponciavan avanti.
Se no van tròppo spedii ghe intriò into mezo, pensò o vegio, e o l’amiò o sciammo ch’o fava boggî de scciumma l’ægua e l’öxello che oua o chinava e o se bollava tra i pesci foraggio sponciæ sciù in sciô cian da-o panico.
“Quell’öxello o l’é de gran aggiutto” disse o vegio. Giusto inte quello momento a lensa de poppa a se gh’ea teisa sotta o pê, donde o n’aiva tegnuo un gio, e lê o lasciò anâ e remme e o sentî o peiso da traçion ch’a fremmeiva do tonno piccin de mentre ch’o strenzeiva con man fòrte a lensa e o comensava à repiggiâla. I batticheu aumentavan de maniman ch’o tiava e o vegio o vidde o dorso bleu do tonno inte l’ægua e l’öo di scianchi avanti de ïsâlo à bòrdo da un lou da barca. O-ô pösò à poppa sotta o sô, scciasso e co-a sò fórma de fuso comme un proiettile, grendi euggi sciòlli e inveddræ intanto ch’o l’abbandoña a vitta in sciô fasciamme da barca, con leste bòtte che fremmeivan da coa svelta e armoniosa. O vegio o-ô corpì in sciâ testa pe compascion e co-o pê o sponciò o còrpo, ch’o resätava ancon, à l’ombra da poppa.
“Alunghea” disse à gran voxe. “A saiä unna lesca milia. A l’à da pesâ ciù de quattro chilli.”
O no s’aregordava de quande o l’aiva comensou à parlâ à voxe erta da pe lê. A-i vegi tempi o cantava quande o l’ea da pe lê, e de vòtte o cantava de neutte into turno solitäio a-o timon à bòrdo de barche pe-a pesca de tratugoe. L’é façile ch’o l’avesse comensou à parlâ da pe lê dòppo che-o figgeu o se n’ea anæto. Ma o no se l’aregordava. Pe commun, quande lê e o figgeu pescavan insemme, parlavan solo se neçessäio. Parlavan de neutte ò quande o tempo grammo o-î costrenzeiva à restâ à tæra. In mâ o fæto de no parlâ à veuo o l’ea consciderou unna virtù e o vegio o l’aiva de longo tegnua de quella meña e respettâ. Ma oua o l’esprimmeiva de spesso i sò penscei à voxe erta percöse no gh’ea nisciun che poesan ascidiâ.
“Se i atri me sentissan parlâ da pe mi pensieivan che son matto” o disse à voxe erta. “Ma visto che mi no son matto, no me ne importa ninte. E i ricchi gh’an a radio à bòrdo ch’a ghe parla e ch’a ghe pòrta o baseball.”
No l’é o momento oua de pensâ a-o baseball, o pensò. L’é o momento de pensâ solo ch’à unna cösa. Quella pe-a quæ mi son nasciuo. Porrieiva ësighene un grosso d’in gjo à sto sciammo, o pensò. Ò piggiou solo che unn’alunghea sciortia da-o sciammo inta caccia. Ma se stan sponciando à l’amâ a-a spedia. Tutto quello che ancheu o pâ in sciô cian do mâ o viægia ben ben de sprescia e verso nord-est. Saiä fòscia l’oa? Ò che donca o l’é un segno do tempo che mi no conoscio?
Oua o no veddeiva ciù o verde da riva ma solo che-e çimme de colliñe bleuçê che paivan gianche comme se foïsan impie de neive, sormontæ da-e nuvie che paivan de erte montagne coverte de neive. O mâ o l’ea ben ben scuo e a luxe a creava di prismi inte l’ægua. L’infinitæ de particelle de plancton ean scentæ co-o sô erto e oua o vegio o veddeiva solo che i grendi prismi profondi inte l’ægua bleu co-e lense che chinavan à ciongio fin à milleçinqueçento metri de profonditæ.
I tonni - i pescoei ciammavan tonni tutti i pesci de quella speçie e î distingueivan co-o nomme pròpio solo quande anavan à vendili ò à bätâli co-e lesche - ean tornæ zu. Oua o sô o l’ea cädo e o vegio o-ô sentiva in sciô coppusso e o sentiva o suô corî zu pe-a scheña tanto ch’o remmava.
Porrieiva lasciâme portâ da-a corente, o pensò, e dormî e passâme un doggin [15] de lensa in gjo a-o dio gròsso pe adesciâme. Ma ancheu en ottanteçinque giorni e beseugna che mi fasse unna boña giornâ de pesca. Giusto allantô, amiando e lense, o vidde un di bacchi sporzenti chinâse bruscamente.
“Scì” o disse. “Scì”, e o tiò sciù e remme sensa piccâ a barca. O l’allonghì a man drita verso a lensa e o-â piggiò cian cianin tra o dio gròsso e o dio ch’o segna. O no-â sentì teisa ni appesantia e o continuò à tegnîla co-a man legia. Dapeu o vegnì torna. Stavòtta gh’ea unna traçion inçerta, ni fòrte ni pesante, e lê o l’accapì subito cös’o l’ea. A çento brasse into fondo un marlin o l’ea apreuvo à mangiâ e sardeñe che crovivan a ponta e a gamba do lammo forgiou à man là donde o lammo o sporzeiva da-a testa de quello tonno piccin.
O vegio o tegnì a lensa con delicatessa e, cian cianin, co-a man manciña o-â desgroppò da-o bacco. Oua o poeiva lasciâsela corî tra e die sensa che-o pescio o sentisse quarche tenscion.
Pe atrovâse coscì à l’amâ inte questo meise o l’à da ëse enorme - o pensò. Mangile, pesce. Mangile. Te prego. En freschiscime e ti t’ê duxento metri là sotta inte l’ægua freida a-o scuo. Fanni un atro gio a-o scuo e torna inderê à mangiâle.
O sentì a legia traçion delicâ e dapeu un streppon ciù fòrte quande a testa de unna sardeña a dovè mostrâse ciù diffiçile da destaccâ da-o lammo. Dapeu ciù ninte.
“Allon” disse o vegio à voxe erta. “Fanni un atro gio. Annastile, no te pan boñe? Mangile tutte comme se de’ e dapeu gh’é o tonno. Duo, fresco e bon. No stâ lì à fâ o soggettoso, pescio. Mangile.”
O l’aspettò co-a lensa tra o dio gròsso e o dio ch’o segna, tegnindo d’euggio quella lensa e-e atre ascì perché o pescio o poeiva ësise mesciou sciù ò zu. Dapeu ghe fu torna a mæxima traçion delicâ.
“Addenta o lammo, oua” disse o vegio à voxe erta. “Che o Segnô o l’aggiutte à addentâ.”
Invece o no l’addentò. O se n’ea anæto e o vegio o no sentiva ciù ninte.
“O no peu ëse anæto” o disse. “O-ô sa ben o Cristo ch’o no peu ëse anæto. O se fa un gio. Fòscia o l’é stæto inganciou unn’atra vòtta e o se l’aregòrda.”
Dapeu o sentì torna sfiorâ a lensa e o se recillò.
“O l’ea apreuvo solo che a gjâ” o disse. “Oua o l’addenta.”
O se recillò a-o sentî a legia traçion e dapeu o sentì quarcosa de duo e de tanto pesante da no credde. O l’ea o peiso do pescio e lê o lasciò che a lensa a corisse zu, zu, zu, desguggendose da-o primmo di doî rolò de riserva. De mentre ch’a l’anava zu, corindoghe legia tra-e die, o vegio o sentiva ancon o gran peiso, sciben che-o dio gròsso e o dio ch’o segna exerçitavan unna prescion minima.
“Miite che pescio” o disse. “O ghe l’à inta bocca de traverso e o se-ô pòrta via.”
Dapeu o se gjä e o-ô colliä, o pensò. O no-ô disse perché o saiva che dindo unna cösa bella à voxe erta o reisego o l’é quello de no fâla accapitâ. O-ô saiva che sto chì o l’ea un pescio enorme e o l’inmaginava allontanâse a-o scuo co-o tonno tegnuo pao inta bocca. Inte quello momento o sentì ch’o smetteiva de mesciâse ma o peiso o gh’ea ancon. Dapeu o peiso o crescé e lê o dette ciù lensa. O l’aumentò pe un momento a prescion do dio gròsso e do dio ch’o segna e o peiso o crescé e o chinò à ciongio verso o fondo.
“O l’à addentou” o disse. “Oua ghe-ô lascio mangiâ comme se de’.”
O se lasciò corî a lensa tra e die intanto ch’o l’allonghiva à man manciña e o ligava o cavo libero de doî rolò de riserva a-a gassa corente di doî rolò de riserva de l’atra lensa. Oua o l’ea pronto. O l’aiva unna riserva de trei rolò da settantaçinque metri, ciu quella ch’o l’ea apreuv’à deuviâ.
“Mangilo de mòddo che a ponta do lammo a t’intre into cheu e a t’amasse, o pensò. Vëgni sciù con carma e lascia che mi te infie con l’arpon. Va ben. T’ê pronto? T’ê stæto à töa à suficensa?
“Oua!” O disse à voxe erta e o dette un streppon co-e doe moen, o guagnò un metro de lensa e dapeu o scrollò ancon e ancon, tiando a lensa con tutte e sò fòrse inte ’n movimento òscillatöio, primma con un brasso e dapeu con l’atro, fando perno co-o còrpo. No successe ninte. O pescio o s’allontanò adaxo e o vegio o no l’ariescì à tiâlo sciù de un çentimetro. A lensa a l’ea robusta e fæta pe-i pesci pesanti e lê o se-â passò derrê a scheña fin à che a no fu coscì teisa che ne schittò feua di stissin d’ægua. Dapeu o comensò à siâ cian cianin e lê o continuò à tegnîla, apontellandose contra o banco de remme e cegandose inderê pe resciste a-a traçion. A barca a comensò à mesciâse adaxo verso nord-ovest.
O pescio o procedeiva à ritmo constante e a barca a viægiava lenta in sce l’ægua carma. E atre lesche ean ancon inte l’ægua ma no gh’ea ninte da fâ. “Vorrieiva avei chì o figgeu” disse o vegio à voxe erta. “Son chì remorcou da ‘n pescio e fasso da bitta de remorco. Porrieiva ligâ a lensa. Ma dòppo lê o porrieiva arrancâla. Devo trattegnîlo ciù che pòsso e dâghe lensa quande o-â domanda. Graçie à Dio o viægia drito e o no va zu.”
Cöse fasso s’o decidde d’anâ zu, no-ô sò. Cöse fasso s’o va à-o fondo e o meue no ô sò. Ma quarcosa faiö. Gh’é tante cöse che pòsso fâ.
O tegniva a lensa teisa contra a scheña e o ne osservava l’inclinaçion inte l’ægua dementre che a barca a procedeiva à ritmo constante verso nord-ovest. Questo o l’amassiä, pensò o vegio. O no peu continuâ coscì in eterno. Ma quattro oe apreuvo o pescio o nuava ancon à ritmo constante verso l’amâ, remorcando a barca, e o vegio o l’ea ancon sadamente apontellou co-a lensa in gio a-a scheña.
“L’ea mëzogiorno quande l’ò inganciou” o disse. “E no l’ò ancon visto”. O cappelletto de paggia ch’o s’ea carcou in sciâ testa avanti de inganciâ o pescio o l’ea apreuvo à taggiâghe a fronte. O l’aiva sæ ascì e aloa o s’inzenoggiò e, attento à no strepponâ a lensa, o se sponciò ciù ch’o poe’ verso a proa e o l’allonghì unna man pe piggiâ a bottiggia d’ægua. O l’arvì e o bevé unna goâ. Dapeu o s’appösò a-a proa. O se pösò in sce l’erbo desmontou e in sciâ veia e o çercò de no pensâ, ma solo de resciste.
Dapeu o s’amiò a-e spalle e o s’acòrse che-a tæra a no se veddeiva ciù. No cangia ninte, o pensò. À ògni mòddo pòsso tornâ inderê pontando verso o splendô de l’Avaña. Gh’é ancon doe oe avanti che chiñe o sô e magara o vegniä sciù avanti. Sedonca magara o vegniä sciù co-a luña. Ò magara o vegniä sciù a-o spægâ do sô. Granfi no ghe n’ò e me sento fòrte. O l’é lê ch’o gh’à o lammo in bocca. Ma che pescio o l’à da ëse, pe tiâ coscì. O l’aviä a bocca serâ in sciô fî. Me saieiva cao veddilo. Me saieiva cao veddilo solo che unna vòtta pe savei contra chi son apreuvo à scombatte.
Pe quante o vegio o poeiva giudicâ da-e stelle, o pescio o no cangiò mai rotta ni direçion pe tutta a neutte. Dòppo o tramonto l’äia a se refreidò e o suô o se ghe sciugò freido in sciâ scheña, in scê brasse e in scê vege gambe. De giorno o l’aiva piggiou o sacco ch’o croviva a cascetta de lesche e o l’aiva desteiso a-o sô à sciugâ. Dòppo o tramonto o se-ô ligò in gio a-o collo de mainea ch’o ghe chinesse in sciâ scheña e o-ô passò con caotela sotta a lensa che oua a ghe passava in scê spalle. O sacco o-ô protezeiva da-o sfrettâ da lensa e lê o l’aiva atrovou un mòddo pe chinâse in avanti contra a proa ch’o ghe permetteiva de stâ squæxi còmmodo. In realtæ quella poxiçion a l’ea solo che un pittin meno insoportabile; ma lê o l’atrovava squæxi còmmoda.
Mi no pòsso fâ ninte à lê e lê o no peu fâ ninte à mi. A-o manco fin à che o continua coscì.
À un çerto ponto o se tiò sciù in pê e o l’oinò feua da barca, o l’amiò e stelle e o controllò a rotta. A lensa a se presentava inte l’ægua comme unna lista fosforescente sciortia drita da-e sò spalle. Oua o ciæo de l’Avaña o no l’ea ciù tanto fòrte, coscì o l’accapì che-a corente a doveiva portâli verso levante. Se mi perdo e luxe de l’Avaña veu dî che anemmo ancon ciù à est, o pensò.
Perché se-o pescio o mantegne sta rotta chì dovieiva veddile ancon pe tante oe. Chisà comme l’é anæto ancheu o baseball de lighe ciù importante, o pensò.
Saieiva magnifico aveighe unna radio. Pöi o pensò, no desmette de pensâghe. Pensa à quello che ti fæ. No t’æ da fâ nesciaie.
Pöi o disse à voxe erta: “Vorrieiva che-o figgeu o foïse chì. Pe dâme unna man d’aggiutto e pe vedde tutto questo.”
Nisciun dovieiva arestâ solo da vegio, o pensò. Ma l’é inevitabile. Devo aregordâme de mangiâ o tonno avanti ch’o se guaste, pe mantegnîme in fòrsa. Aregòrdite, sciben che no ti ghe n’æ coæ, che doman mattin ti t’aviæ da mangiâlo. Aregòrdite, o disse à lê mæximo.
Inta neutte doî drafin [16] s’avexinòn a-a barca e lê o-î sentì che se regjavan e sciusciavan. O l’ariesciva à conosce o rumô do sciuscio do masccio e o sciuscio sospioso da femina.
“En boin” o disse. “Zeugan e treppan e se veuan ben. En nostri fræ comme i pesci che xeuan.”
Dapeu o l’incomensò à compatî o grande pescio ch’o l’aiva inganciou. O l’é mäveggioso e stranio e chisà quanti anni o l’à, o pensò. No m’é mai accapitou un pescio coscì fòrte e con una mainea de comportâse coscì strania. Fòscia o l’à tròppo sæximo pe sätâ. O porrieiva anientâme con un säto ò co’ ina fuga in avanti. Ma fòscia o l’é stæto inganciou za tante vòtte e o sa che-a sò lòtta o l’à da condûla coscì. O no peu savei che gh’é un òmmo solo contra de lê, e manco ch’o l’é un vegio. Ma o l’é pròpio un gran bello pescio e chisà quante o rendiä in sciô mercou se-a carne à l’é boña. O l’à piggiou a lesca comme un masccio e o tia comme un masccio e inta sò lòtta no gh’é panico. Chisà s’o l’à un cian ò s’o l’é solo che un despiou comme mi?
O s’aregordò de quella vòtta ch’o l’aiva inganciou un marlin ch’o fava parte de unna cobbia. O masccio o lascia de longo mangiâ a femina pe primma, e coscì a femina, quella ch’a l’ea stæta inganciâ, a s’ea lanciâ inte unna lòtta furiosa, inspaximâ e despiâ che fito a l’aiva sfinia, e pe tutto o tempo o masccio o l’è arestou a-o sò scianco, passando sotta a lensa e gjando insemme à lê in sciô cian do mâ.
O gh’ea arestou coscì vexin che o vegio o gh’aiva poia ch’o trancesse a lensa co-a coa, ch’a taggiava comme unna messoia e a ghe sommeggiava pe forma e dimenscioin. Comme o vegio o l’aiva piggiâ a-o lensin e corpia co-o massapicco, tegnindola pe-o rostro da-o bòrdo rudego e corpindola in sciâ testa pe scin che a no l’ea vegnua de un cô scimile a-o derê di spegi, e dapeu, con l’aggiutto do figgeu, o l’aiva ïsâ à bòrdo, o masccio o l’ea arestou a-o scianco da barca. Pöi, de mentre che o vegio o levava d’into mezo e atre lense e o l’inandiava l’arpon, o masccio o l’aiva fæto un gran säto per l’äia da-a rente a-a barca pe vedde donde l’ea a femina e dapeu o s’ea abimmou co-e ance ae do pëto averte comme ae cô de spigo e tutte e ance liste cô de spigo in mostra. O l’ea belliscimo, o l’aregordò o vegio e o l’ea arestou.
A l’é stæta a cösa ciù triste ch’agge mai visto co-i marlin, pensò o vegio. O figgeu ascì o l’ea triste e gh’emmo domandou perdón e l’emmo maxellâ subito.
“Vorriæ che o figgeu o foïse chì” disse o vegio à voxe erta e o se scistemò tra e töe curve da proa, e da-a lensa ch’o tegniva in gio a-e spalle o sentì a fòrsa do gran pescio ch’o procedeiva à ritmo regolare verso a mëta ch’o l’aiva çernuo.
Quande, à caxon do mæ inganno, gh’é stæto neçessäio piggiâ a sò decixon, pensò o vegio.
A sò decixon a l’ea stæta quella d’arestâ inte l’ægua profonda e scua lontan da tutte e inçente e i rattaieu e i inganni. A mæ decixon a l’é stæta de anâ lazù e de çercâlo lontan da-e gente. Lontan da tutte e gente do mondo. Oua semmo ligæ un à l’atro e ô semmo da mëzogiorno. E nisciun de niatri doî o l’à quarchedun ch’o l’aggiutte.
Foscia mi no doveiva fâ o pescou, o pensò. Ma son nasciuo pe fâ questo. E comme vegniä ciæo, me devo aregordâ à tutti i costi de mangiâ o tonno.
Un pö avanti l’arba quarcosa l’addentò uña de lesche derrê de lê. O sentì o bacco ch’o se rompîva e a lensa ch’a comensava à fiâ sorvia o trincæn [17] do schiffo. Into scuo o tiò feua o cotello d’into foddro e mesciando tutto o peiso do pescio in sciâ spalla manciña o se cegò inderê e o taggiò a lensa in sciô legno do trincæn. Pöi o taggiò l’atra lensa ciù vexiña à lê, e into scuo o l’aggroppò e ponte di rolò de riserva. O travaggiò con unna sola man intrante e o misse o pê sorvia i rolò pe trattegnîli dementre ch’o strenzeiva i groppi. Oua o l’aiva sei rolò de riserva. Ghe n’ea doî pe tutte e lesche ch’o l’aiva destaccou, ciù doî da lesca addentâ da-o pescio e ean tutte conligæ.
Comme saiä giorno, o pensò, torniö a-a lensa da quaranta brasse e taggjö quella ascì e conlighiö i rolò de riserva. Me tocchiä perde trexentoçinquanta metri de strabon cordel catalan e i lammi e-e ponte terminale [18]. Quelli se peuan rimpiassâ. Ma chi rimpiassa sto pescio chì se ne ingancio un atro ch’o me tronca a lensa? No sò che pescio o foïse quello ch’o l’à giusto addentou. O poeiva ëse un marlin ò un pescio spâ ò un squæo. No son arriescio à sentîlo. Ho dovuo desfâmene tròppo de sprescia.
À voxe erta o disse: “Vorrieiva avei chì o figgeu.”
Invece ti no ti ghe l’æ, o pensò.
L’ea diffiçile a-o scuo e à un çerto ponto o pescio o dette un streppon ch’o-ô tiò zu à faccia in avanti e o ghe provocò un taggio sotta l’euggio. O sangue o ghe chinò un pittin longo a masca. Ma o se preise e o s’asseccò avanti de razzonze o mento e o vegio o tornò cian cianin à proa e o s’appösò a-o legno. O scistemò o sacco e con caotela o mesciò a lensa in sce un atro ponto de spalle e, tegnindola bloccâ, o l’attastò a traçion do pescio e doppo, co-a man, o mesuò a lestixe da barca inte l’ægua.
Chisà perché o l’é schittòu in avanti, o pensò. O fî o deve ësighe scuggiou in sciô gran zembo da scheña. De seguo a scheña a no peu fâghe mâ comme a mæ. Ma pe quante o segge grande, o no peu trainâ a barca in eterno. Oua gh’ò levou de mezo tutti i sappelli e gh’ò unna gran riserva de lensa; un òmmo o no peu domandâ de ciù.
“O’ pescio,” disse o vegio cianin “mi arestiö con ti pe scin che no meuo.”
Lê ascì o l’arestiä con mi, creddo, - pensò o vegio e o l’aspetò che spæghesse o sô. Gh’ea freido, oua, avanti l’arba e o s’addossò a-o legno pe stâ a-o cado. Pòsso resciste tanto quante lê, o pensò. E a-o primmo ciæo do giorno a lensa a s’allonghiva in avanti e a se prefondava inte l’ægua. A barca a se mesciava à ritmo regolare e comme spægò o sô a primma lamma de luxe a corpì o vegio in sciâ spalla drita.
“O ponta à nòrde” disse o vegio. A corente a n’aviæ sponciou ben ben ciù à levante, o pensò. Vorrieiva ch’o viresse pe anâ apreuvo a-a corente. Coscì accapieiva ch’o se stanca.
Comme o sô o fu ciù erto o vegio o se dette conto che o pescio o no se stancava. Gh’ea un solo segno poxitivo. L’inclinaçion da lensa a mostrava ch’o nuava à unna menô profonditæ. Questo o no voeiva pe fòrsa dî ch’o saieiva sätou. Però o poeiva fâlo.
“O’ Segnô, fanni ch’o säte” disse o vegio. “Gh’o lensa abbasta pe affrontâlo.” Fòscia se ghe monto un pittin a tenscion lê o sentiä mâ e o sätiä, o pensò. Ch’o säte ascì, oua che l’é giorno, coscì o s’impiä d’äia e sacche longo a spiña dorsale e o no porriä chinâ à moî in profonditæ.
O çercò de montâ a tenscion, ma da quande o l’aiva inganciou o pescio a lensa a l’ea teisa a-o limite da rottua e lê o gh’aiva sentio o redeno quande o se cegò à l’inderê pe tiâ e o l’accapì ch’o no poeiva sforsâla ciù de coscì. No devo mai ciù a-o mondo dâghe di streppoin, o pensò. O streppon o l’inlarga a feria do lammo e quande in sciâ fin o pescio o sätiä o porrieiva liberâse da-o lammo [19]. À tutti i mòddi co-o sô me sento megio e pe unna vòtta o no me picca in faccia.
Attaccou a-a lensa gh’ea de æghe giane ma o vegio o saiva ben che montavan l’attrito e o se ne recillò. Ea i sargasci ch’aivan emanou tanto fosforescensa inta neutte.
“O’ pescio” o disse “te veuggio ben e te respetto tantiscimo. Ma t’amassiö avanti che questo giorno o finisce.”
Speremmo, o pensò.
Un öxellin o s’avexinò a-a barca da-o nòrde. O l’ea un öxellin canöro e o xoava ben ben basso in sce l’ægua. O vegio o vidde ch’o l’ea tanto stanco. L’öxellin o razonse a poppa da barca e o se ghe pösò. Pöi o xoò in gio a-a testa do vegio e o se pösò in sciâ lensa donde o stava ciù còmmodo.
“Quante anni t’æ?” Ghe domandò o vegio. “L’é o tò primmo viægio?”
L’öxellin o l’amiò intanto ch’o parlava. O l’ea tròppo stanco fiña pe examinâ a lensa e o se gh’abbrancava vacilando co-e sampette delicæ.
“L’é stabile” ghe disse o vegio. “Tròppo stabile. No ti doviësci ëse coscì stanco dòppo unna neutte sensa vento. Donde va à finî i öxelli?”
In bocca a-i farchi, o pensò, che vëgnan à piggiâli in sciô mâ. Ma questo o no-ô disse à l’öxellin che à tutti mòddi o no poeiva accapîlo e che fito o l’avieiva descoverto da lê l’existensa di farchi.
“Pösite ben, öxellin” o disse. “Dapeu vanni e tenta a fortuña comme fa tutti, òmmi, öxelli ò pesci che seggian.”
Parlâ o ghe tiava sciù o cheu perché inta neutte a scheña a gh’ea vegnua redena e oua a ghe fava pròpio mâ.
“Se ti veu ti peu arestâ à cà mæ, öxellin” o ghe disse. “Me rincresce de no poei ïsâ a veia e portâte con questa bella brixa ch’a l’é apreuvo à levâse. Ma son con un amigo.”
Giusto allantô o pescio o dette un streppon improvisto ch’o feççe cazze o vegio contra a proa e che o l’avieiva rebellou feua bòrdo s’o no se föise abbrancou e o no l’avesse dæto un pö de lensa.
L’öxellin o s’ea levou in xeuo quande a lensa a l’aiva resätou e o vegio o no se n’ea manco accorto. O l’attastò con caotela a lensa co-a man drita e o nottò che a man a fava sangue.
“Aloa quarcosa a gh’à fæto mâ” o disse à voxe erta e o tiò a lensa pe vedde s’o poeiva fâ avexinâ o pescio. Ma comme o sfiorò o ponto de rottua o se fermò e o s’inclinò inderê tegnindo a lensa teisa.
“Oua ti te-ô senti, pescio” o disse. “E, o Segnô o m’é testimònio, ô sento mi ascì.”
O l’amiò in gio çercando l’öxellin perché ghe saieiva stæto cao aveilo pe compagnia. L’öxellin o no gh’ea ciù.
No t’ê arestou guæi tempo, pensò o vegio. Ma o tò viægio o saià delongo ciù diffiçile fin à che ti no razzonziæ a costa. Ma comme ò posciuo lasciâ che o pescio o me ferisse con quello streppon improvisto? Maniman vegno nescio. Ò fòscia ea apreuv’à ’miâ l’öxellin e pensava à lê. Oua daiö amente a-o mæ travaggio e pöi gh’ò da mangiâ o tonno pe no perde e fòrse.
“Vorrieiva che o figgeu o foïse chì e che gh’avesse un pö de sâ” o disse à voxe erta.
Mesciando o peiso da lensa in sciâ spalla manciña e inzenoggiandose con caotela o se lavò a man inte l’oçeano e o-â tegnì appossâ pe ciù che un menuto, amiando a scia de sangue ch’a s’allontanava e o movimento regolare de l’ægua contra a man intanto che-a barca a se mesciava.
“O l’à rallentou tanto” o disse.
O vegio o l’avieiva vosciuo tegnî a man ciù tempo inte l’ægua saâ ma o l’aiva poia de un atro schitto improvisto do pescio e aloa o se tiò sciù in pê e o se tegnì in equilibrio e o tiò sciù a man davanti a-o sô. A l’ea solo che unna bruxeuia picciña accaxonâ da-o sfrettâ da lensa in sciâ carne. Ma a l’ea inta parte da man ch’a ghe serviva pe travaggiâ. O saveiva ch’o l’avieiva avuo beseugno de sò moen avanti che tutto o foïse finio e o no l’ea contento d’ësise taggiou avanti ancon ch’o comensesse.
“Oua,” o disse, comme a man a fu sciuta “gh’ò da mangiâ o tonno. Pòsso tiâlo chì co-o lensin e mangiâlo con còmmodo.”
O s’inzenoggiò e co-o lensin o razzonse o tonno sotta o banco de poppa e o-ô tiò a lê schivando i rolò. Appösando torna a lensa in sciâ spalla manciña e apontelando co-o brasso e a man manciña, o destaccò o tonno da-o rampin e o misse torna à cadello o lensin. O l’appösò un zenoggio in sciô pescio e o taggiò à liste in longhixe a carne cô rosso scuo da-o derê da testa a-a coa. E liste ean à forma de cunio e lê o-ê taggiò da-a spiña dorsale fin à-a ziña da pansa. Comm’o l’ebbe taggiou sei liste o-ê desteise in sciô legno da proa, o se nettezzò o cotello in scê braghe, pöi o piggiò a carcassa do “bonitto” [20] pe-a coa e o l’asbriò feua bòrdo.
“No creddo che ghe-â faiö a mangiâne un intrego” o disse, e o taggiò in doe unna lista. O sentiva a traçion fòrte e regolare da lensa e gh’ea vegnuo un granfio a-a man manciña. A l’ea arensenia in sciâ lensa pesante e lê o l’amiò con angoscia.
“Che razza de man a l’é questa” o disse. “Fatte anche vegnî i granfi. Transformite inte unna ciöta. No te serviä à ninte.”
Coraggio, o pensò, e o l’amiò l’inclinaçion da lensa inte l’ægua scua. Oua mangilo e o te rinforsiä a man. No l’é corpa da man e ti t’ê con quello pescio da ormai tante oe. Ma ti peu restâghe pe delongo. Oua mangite o “bonitto”. O ne piggiò un tòcco, o-ô misse in bocca e o giasciò cian cianin. O no l’ea mâ. Giascilo ben, o pensò, e spremmine feua tutti i umoî. No saieiva grammo con un pö de lime ò limon e sâ.
“Comme ti stæ ti, man?” O domandò a-a man contræta, ch’a l’ea coscì redena da pai piggiâ da-o rigor mortis. “Ne mangio ancon un pittin pe ti.”
O mangiò l’atra parte do tòcco ch’o l’aiva taggiou in doî. O-ô giasciò con cua e pöi o spuò a pelle.
“Comm’a l’é, man? L’é tròppo fito pe saveilo?”
O piggiò un atro bello tòcco e o-ô giasciò.
O l’é un pescio fòrte e vigoroso, o pensò. Son stæto fortunou à pescâ questo in cangio de unna leccia. A leccia a l’é tròppo doçe. Questo o no l’é pe ninte doçe e o l’à ancon tutta a sò fòrsa.
Però no gh’é senso à trascuâ e cöse pratiche, o pensò. Vorrieiva aveighe da sâ. E sò assæ se o sô o faiä marçî ò seccâ quello ch’avansa, coscì me conven mangiâlo tutto sciben che no gh’ò famme. O pescio o procede carmo e regolare. Ô mangiö tutto e pöi saiö pronto.
“Aggi paçiensa, man” o disse. “Ô fasso pe ti.”
Vorrieiva poei dâ da mangiâ a-o pescio, o pensò. Lê o l’é mæ fræ. Ma mi gh’ò da amassâlo e mantegnîme in fòrse pe arriescîghe. Cian cianin e dandoghe amente me mangiö tutte e liste de pescio à forma de cunio.
O s’adrissò, nettezzandose a man in scê braghe.
“Animo” o disse. “Ti peu lasciâ a lensa, o’ man, e mi rescistiö solo che co-o brasso drito fin à che ti no ti-â cianti lì con queste sciollaie.” O misse o pê mancin in sciâ lensa pesante ch’o l’aiva arrezuo co-a man manciña e o se cegò à l’inderê pe attesâla contra a scheña.
“Che-o Segnô o m’aggiutte a mandâ via o granfio” o disse. “Perché mi no sò cöse faiä o pescio.”
Però o pâ carmo, o pensò, e deçizo à anâ apreuvo o sò cian. Ma quæ o l’é o sò cian, o se domandò. E quæ o l’é o mæ? O mæ gh’ò da improvvisâlo in base a-o sò, visto ch’o l’é coscì grosso. S’o säta pòsso amassâlo. Invece o l’aresta zu pe delongo. Aloa mi restiö zu con lê pe delongo.
O se frettò a man arensenia in scê braghe e o çercò de inumeîne e die. Ma a no voeiva arvîse. Fòscia a s’arviä co-o sô, o pensò. Fòscia a s’arviä quande aviö paio o tonno cruo. Se ghe n’aviö de beseugno l’arviö, à tutti i costi. Ma no veuggio arvîla oua co-a fòrsa. Lascemmo ch’a s’arve da pe lê e a se repigge da pe lê. Dòppo tutto l’ò mätrattâ tanto inta neutte quande l’ea neçessäio liberâ e conligâ e varie lense.
O l’amiò a desteisa do mâ e o l’accapì che oua o l’ea solo pe indavei. Ma o veddeiva i prismi inta profonda ægua scua e a lensa teisa davanti à lê e a strania ondolaçion da bonassa. Oua e nuvie ean apreuvo à amuggiâse pe l’aliseo e lê o l’amiò davanti e o vidde un sciammo de anie sarvæghe staggiâse contra o çê in sce l’ægua, pöi desfogâse e dapeu torna staggiâse e o l’accapì che nisciun l’ea mai solo in mâ.
O pensò che quarchedun gh’aiva poia de perde de vista a tæraferma in sce unna barca picciña e o saiva ch’o l’aiva raxon inti meixi inti quæ o tempo o se rompiva à l’improvista. Ma questi ean i meixi di araghen e, quande no gh’é d’araghen, o tempo inti meixi di araghen o l’é o megio de l’anno.
Quande gh’é un aragan ti ne veddi delongo i segni into çê quarche giorno avanti, se ti t’ê in mâ. In sciâ tæraferma no ti-î veddi perché no ti sæ cöse çercâ, o pensò. E pöi in sciâ tæraferma a forma de nuvie a l’é despægia. Ma oua de araghen in arrivo no ghe n’é.
O l’amiò o çê e o vidde o ballon gianco ch’o paiva fæto de muggi de gelato e sciù in çimma gh’ea e sottî ciumme di çiri contra l’erto çê de settembre.
“Brixa legia” o disse. “O tempo o l’é ciù à favô de mi che de ti, pescio.”
A man manciña a l’ea ancon agrepia, ma cian cianin o l’ea apreuv’à desgroppâla. Quante no pòsso soffrî i granfi, o pensò. En un’infamitæ do còrpo. Aveighe a fruscio ò o veumito pe un teuscego into mangiâ o l’é umiliante de fronte a-i atri. Ma un granfio, pensò o vegio ciammandolo “calambre”, o te umilia quande ti t’ê da pe ti.
Se o figgeu o foïse chì o porrieiva masaggiâme da l’avanbrasso in zu pe desgroppâlo, o pensò. Ma o se desgroppiä da pe lê.
Co-a man drita o sentî a traçion despægia da lensa, avanti de veddila cangiâ inclinaçion inte l’ægua. Dapeu, intanto ch’o se cegava à l’inderê pe tende a lensa e o se batteiva a man manciña in sciâ cheuscia con corpi lesti e vigoroxi, o vidde a lensa inclinâse cian verso o cian do mâ.
“O l’é apreuvo à vegnî sciù” o disse. “Dagghe, man. Dagghe, te prego.”
A lensa a montò con movimento regolare e pöi o cian do mâ o s’insciò davanti a-a barca e o pescio o vegnì feua. O vegnì feua sensa fin con l’ægua ch’a ghe cazzeiva longo i scianchi. O luxiva a-o sô e o l’aiva a testa e o dorso moælo scuo e a-o sô e liste in scî scianchi paivan larghe e cô de spigo ciæo. O l’aiva a spâ longa comme unna massa da baseball e fæta à forma de fuzo comme un stòcco e o sciortì de d’inte l’ægua in tutta a sò longhixe e pöi o ghe intrò torna, ræo comme un tuffatô, e o vegio o vidde a gran messoia da coa anâ de sotta e pöi a lensa corî via.
“O l’é ciù longo da barca de mezo metro” disse o vegio. A lensa a fiava lesta ma sensa streppoin e o pescio o no paiva piggiou da-o panico. O vegio o çercava co-e doe moen de tegnî a lensa giusto sotta o ponto de rottua. O saiva ben che s’o no l’ariesciva à rallentâlo co’ ina tenscion constante, o pescio o poeiva piggiâse tutta a lensa e rompîla.
O l’é un pescio grande e mi gh’ò da sogiogâlo, o pensò. Devo impedîghe de descrovî quante o l’é fòrte e cöse o porrieiva fâ s’o s’asbriesse in fuga. Se mi foïse a-o sò pòsto tentieiva o tutto pe tutto e ghe daieiva de veie in avanti fin à che no se rompe quarcosa. Ma, pe fortuña, lô no son de sæximo comme niatri che-î amassemmo; sciben che son ciù nobili e ciù intranti. O vegio o l’aiva visto tanti pesci grosci. O n’aiva visti tanti che pesavan squæxi mezo tonneo e in tutta a sò vitta o n’aiva piggiou doî de quelle dimenscioin, ma mai da pe lê. Oua, solo e lontan da tæraferma, o l’ea attaccou a-o pescio ciù grande ch’o l’avesse mai visto ò sentio descrive, e o l’aiva ancon a man manciña contræta comme e ciöte serræ de unn’agogia.
Ma a se liberiä da-o granfio. Seguo, a se liberiä pe aggiuttâ a drita. Træ cöse son mæ fræ: o pescio e-e mæ doe moen. L’é ciæo ch’a deve liberâse. L’é indegno de lê aveighe i granfi. O pescio o l’aiva rallentou torna e o procedeiva à l’andatua sòlita.
Chisà perché o l’à sätou, pensò o vegio. Paiva squæxi ch’o voesse mostrâme quant’o l’é grosso. À tutti i mòddi oua ô sò, o pensò. Vorrieiva poei mostrâghe che òmmo son. Ma pöi o veddieiva a man arensenia. Lascemmoghe credde che son ciù òmmo de quello che son e ô saiö. Vorrieiva ëse o pescio, o pensò con tutto quello ch’o l’à da contrapoñe à mi, che gh’ò solo che voentæ e sæximo. O se misse còmmodo contra o legno e o piggiò o dô comme o vegniva de mentre che-o pescio o nuava à ritmo regolare e a barca a mesciava adaxo in sce l’ægua scua. Un vento da est o se levò e o mesciò un pö o mâ e à mëzogiorno a man manciña do vegio pescou a l’ea libera da-o granfio.
“Gramme neuve pe ti, pescio” o disse, e o mesciò a lensa in scî sacchi che ghe crovivan e spalle.
O l’ea còmmodo ma soferente, sciben che o no l’ammetteiva pe ninte de patî. “Mi no son religioso” o disse. “Ma reçitiö dexe Pater noster e dexe Âve Màia pe piggiâ sto pescio, e prometto che se-ô piggio aniö in peregrinaggio a-a Vergine do Cobra. L’é unna promissa.”
O comensò à dî e preghee mecanicamente. Inte çerti momenti o se sentiva coscì stanco ch’o no l’ariesciva à aregordâsele e aloa o-ê diva de sprescia in mòddo che ghe vegnissan in automatico. E Âve Màia en ciù façile da reçitâ di Pater noster, o pensò.
“Ave Màia, piña de Graçia, o Segnô o l’é con ti, ti t’ê benéita fra e dònne, e benéito o fruto do tò sen, Gexù. Santa Màia, moæ de Dio, prega pe niâatri pecatoî òua e inte l'ôa da nòstra mòrte. Amen.” Dapeu o l’azzonse: “Vergine benéita, prega pe-a morte de sto pescio. Sciben ch’o l’é mäveggioso”.
Stæte dite e preghee e sentindose megio, ma soffrindo tanto quante avanti, e fòscia un pö de ciù, o vegio o s’appösò a-o legno e o comensò, mecanicamente, a mesciâ e die da man manciña.
Oua o sô o l’ea cädo sciben che stava montando unna legia brixa.
“Me conven inlescâ torna quella lensa picciña à poppa” o disse. “Se-o pescio o decidde de resciste unn’atra neutte gh’aviö torna beseugno de mangiâ e gh’é arestou pöca ægua in ta bottiggia. Chì a-o ciù porriö piggiâ unna leccia. Ma se-â mangio assæ fresca a no saiä gramma. Saieiva bello se staneutte o me sätesse à bòrdo un pescio ch’o xeua. Ma no gh’ò un lumme pe attrâlo. O pescio ch’o xeua o l’é bon da mangiâ cruo e no gh’aviæ manco da taggiâlo. Oua devo avansâ e fòrse. Cristo, mi no m’inmaginava ch’o foïse coscì grosso.”
“Epû l’amassiö” o disse. “Con tutta a sò grandessa e a sò glöia.”
Sciben che no l’é giusto, o pensò. Ma ghe faiö vedde cös’o peu fâ e cös’o peu comportâ un òmmo.
“Ò dito a-o figgeu che son un vegio stranio” o disse.
“L’é o momento de mostrâlo.”
E mille vòtte ch’o l’aiva mostrou o no voeiva dî ninte. Oua o-ô mostrava torna. Tutte e vòtte ean unna neuva vòtta e quande o-ô fava o no pensava mai a-o passou.
Vorriæ ch’o s’addormisse coscì porriæ dormî e assunnâme i lioin, o pensò. Perché a cösa ciù importante ch’a m'é restâ son i lioin? No stâ à pensâ, vegio, o se disse. Oua arrembite cian a-o legno e no pensâ à ninte. Lê o travaggia. Ti travaggia meno che ti peu.
L’ea squæxi o dòppo disnâ e a barca a proçedeiva ancon à ritmo lento e regolare. Ma oua a l’aiva contra a brixa da lavante ascì e o vegio o l’avansava doçe in scê onde picciñe e o dô da lensa in sciâ scheña o gh'arrivava carmo e uniforme.
À un çerto ponto do dòppo disnâ a lensa a comensò torna à montâ. Ma o pescio o continuò comme ninte à nuâ un pö ciù vexin a-o cian do mâ. O sô o batteiva in sciô brasso mancin, in sciâ spalla manciña e in sciâ scheña do vegio. Coscì o l’accapì che o pescio o l’aiva virou verso nòrd-nòrd-est.
Oua ch’o l’aiva visto, o l’ariesciva à imaginâ o pescio ch’o neua inte l’ægua co-e ae do pëto moæle averte comme de ae in çê e a grande coa drita ch’a scciappava o scuo. Chisà quante o ghe vedde a quella profonditæ, pensò o vegio. O gh’à di euggi enormi, e i cavalli, co-i sò euggi tanto ciù piccin, ghe veddan a-o scuo. Mi unna vòtta ghe veddeiva ciutòsto ben a-o scuo. No into scuo completo. Ma squæxi comme ghe vedde un gatto.
O sô e o constante movimento de die gh’aivan desgroppou do tutto o granfio a-a man manciña, e oua o comensò à transferîghe un pö ciù de sfòrso e o flesse i moscoli da scheña pe transferî inte un atro ponto o dô da lensa.
“Se ti no t’ê stracco, pescio,” o disse à voxe erta “t’æ da ëse ben ben stranio.”
Lê oua o se sentiva stanchisicimo e o saiva che-a neutte a saieiva arrivâ fito e o çercò de pensâ à atro. O pensò a-e Gren Lighe, che pe lê ean e Gran Ligas, e o saiva che i “Yankees” de Niorche ean apreuvo à zugâ contra e “Tigres” de Detroit. L’é za o segondo giorno che no sò i exiti di juegos, o pensò. Ma devo avei confiansa e devo ëse degno do gran Di Maggio ch’o fa tutto a-a perfeçion, sciña co-o dô do speron d’òsso a-o carcagno. Cöse l’é un speron d’òsso? O se domandò. Una espuela de hueso. Niatri no ghe-î emmo. O faiä mâ comme o speron do gallo da combattimento ciantou in to carcagno? Mi no creddo che porrieiva comportâ quello dô ò a perdia de un euggio ò de tutti doî i euggi e continuâ à combatte comme fa quelli galli. L’òmmo o no vâ guæi rente a-i grendi öxelli e a-e bestie. Oua ascì me saieiva ciù cao ëse quella bestia lazù into scuo do mâ.
“À meno che no arriva i squæi” o disse à voxe erta. Se arriva i squæi, che-o Segnô o l’agge pietæ de lê e de mi.”
Ti creddi ch’o gran Di Maggio o rescistieiva con un pescio pe tutto o tempo che mi rescistiö con sto chì? o pensò. Son seguo che scì, e anche de ciù perché o l’é zoeno e fòrte. Do resto, sò poæ o l’ea un pescou. Ma o speron d’òsso o no ghe faieiva tròppo mâ?
“Sò assæ mi” o disse à voxe erta. “Mi no gh’ò mai avuo un speron d’òsso.”
Intanto che o sô o tramontava o vegio o pensò torna, pe dâse ciù confiansa, à quella vòtta ch’o l’aiva zugou à brasso de færo inta taverna de Casablanca co-o gran möo de Cienfuegos, ch’o l’ea l’òmmo ciù fòrte do pòrto. I doî ean anæti avanti pe un giorno e unna neutte co-e gomie sorvia unna linia traciâ à gesso in sciâ töa e-i avanbrassi driti e-e moen streite inte unna mòrscia. Se fava despæge scommisse e-e gente intravan e sciortivan d’inta stansia sotta e lampe à kerosene e lê o l’amiava o brasso e-a man do möo e-a sò faccia. Dòppo e primme eutto oe i arbitri aivan comensou à dâse o cangio ogni quattro oe pe poei dormî. Lê e o möo favan sangue da sotta e onge e s’amiavan inti euggi e s’amiavan e moen e i avanbrassi dementre che-i zugoei intravan e sciortivan d’inta stansia e s’assettavan à osservâ in scê erte carreghe adòssæ a-a miagia. E miage ean tente de un bleuçê schillente e ean de legno, e-e lampe ghe proiettavan contra e sò ombre. L’ombra do möo a l’ea enorme e a se mesciava in sciâ miagia quande a brixa a mesciava e lampe.
I pronostichi aivan continuou à cangiâ pe tutta a neutte e-e gente versavan o róm a-o möo e gh'açendeivan e çigarette. Dapeu o möo, dòppo o róm, o redoggiava i sfòrsci e unna vòtta o l’aiva fæto desbansâ o vegio, che allantô o no l’ea un vegio, ma o l’ea o Santiago “El Campeón”, de squæxi eutto çentimetri. Ma o vegio o l’aiva portou torna a man a-o çentro. Aloa o s’ea sentio seguo d’avei battuo o möo, ch’o l’ea un brav’òmmo e un gran atleta. E à l’arba, intanto che i zugoei domandavan de deciarâ a paritæ e l’arbitro o locciava a testa, o vegio o l’aiva descadenou a sò fòrsa e o l’aiva sponciou a man do möo sempre ciù zu fin à fâghe toccâ o legno. L’incontro o l’ea comensou de domenega mattin e o l’ea finio de lunesdì mattin. Tanti zugoei aivan domandou ch’o finisse in patta perché gh’aivan da anâ a-o travaggio, a-o pòrto pe carregâ i sacchi de succao òpû a-a “Compagnia do Carbon de l’Avaña” [21]. Sedonca tutti avieivan vosciuo veddine a concluxon. Ma lê o l’aiva concluso pægio, e avanti che-e gente dovessan anâ a-o travaggio.
D’aloa in avanti, pe tanto tempo, tutti l’aivan ciammou ‘O Campion’ e in primmaveia gh’ea stæta a revincita. Ma s’ea scommisso pöco e lê o l’aiva guägno con façilitæ perché a-o primmo incontro o l’aiva amermou a seguessa do möo de Cienfuegos. Ma dapeu o l’aiva disputou ancon quarche incontro e pöi basta. O l’aiva deciso che ghe fava mâ a-a man drita co-a quæ o pescava. O l’aiva tentou quarche incontro de allenamento co-a man manciña. Ma a man manciña a l’ea sempre stæta treitoa e a no voeiva fâ quello che lê o ghe domandava de fâ e o no se fiava.
Oua o sô o ghe daiä unna bella ascädâ, o pensò. A no dovieiva ciù avei de granfi, à meno che inta neutte no vëgne un gran freido. Chisà cöse succediä staneutte.
Un aeroplan o passò in çê in direçion de Miami e o vegio o vidde i sciammi de pesci che xeuan montâ a-o cian do mâ inspaximæ da l’ombra.
“Con tutti sti pesci che xeuan dovieiva ësighe e lecce” o disse, e o se cegò inderê pe vedde se l’ea poscibile guägnâ un pö de lensa. Ma o no gh’ariescì e a lensa a mantegnì quella tenscion ch’a fremme stissando e ch’a precedeiva a rottua. A barca a l’avansava lenta e lê o l’amiava l’aeroplan fin à che o no-ô vidde ciù.
L’à da ëse ben ben stranio à bòrdo de un aeroplan, o pensò. Comme saiä o mâ da quella ertixe? Dovieiva vedde ben i pesci se no xeuan tròppo in erto. Me gustieiva xoâ lento à quattroçento metri d’ertixe e vedde i pesci de lasciù. Inte barche da tratugoe stava in scê croxette da testa d’erbo e da quella ertixe ascì ghe veddeiva ben ben. E lecce pan ciù verde de lasciù e se peu vedde e liste e-e macce moæle e se vedde tutto o sciammo ch’o neua. Chisà perché tutti i pesci lesti da corente scua gh’àn o dorso moælo e de sòlito de liste e de macce moæle ascì? A leccia se capisce a pâ verde perché a l’é cô d’öo. Ma comme a vëgne à mangiâ, e a gh’à in davei famme, in scî scianchi se ghe vedde de liste moæle comme quelle do marlin. Saiä a raggia à fâle sätâ feua, o fòscia a ciù gran lestixe co-a quæ a mescia?
Giusto avanti che chinesse o scuo, de mentre a barca a passava da arente à unna grande ïsoa de sargasci ch’a l’ondezava in sciô mâ pöco mosso, comme se l’oçeano o stesse amoezando con quarcosa sotta unna coverta giana, unna leccia a l’addentò o lammo da lensa picciña. O vegio o-â vidde a-a primma comme a sätò feua da l’ægua, d’öo puo inti urtimi raggi de sô, locciando e sbattendo de furia inte l’äia.
A sätò ancon e pöi ancon inte l’acrobaçia da poia e o vegio o mesciò torna verso poppa ascoacciandose e tegnindo a lensa gròssa co-o brasso e co-a man drita o tiò a leccia verso a barca co-a man manciña, sciaccando co-o pê mancin nuo i træti de lensa che de man in man o repiggiava.
Comme o pescio o s’avexinò a-a poppa, bollandose e sbattendo despiou in sa e in là, o vegio o se spòrse da-o bòrdo e o tiò sciù o pescio d’öo scuo co-e macce moæle. E ganasce davan de rapide dentæ in convurscion a-o lammo e o pescio o sbatteiva in sciô fondo da barca co-o longo còrpo ciatto, a coa e a testa, e aloa o vegio o-ô piggiò à baccæ in sciâ testa ch’a luxiva fin à che o tremmò e o l’arestò inmòbile.
O vegio o levò o lammo da-o pescio, o l’inlescò torna a lensa co’ unn’atra sardeña e o-â cacciò inte l’ægua. Dapeu, o tornò lento à proa. O se lavò a man manciña e o-â sciugò in scê braghe. Pöi ò stramuò a lensa pesante da-a man drita a-a manciña e o se lavò a man drita in mâ dementre ch’o l’amiava o sô ch’o s’appossava inte l’oçeano e l’inclinaçion da lensa grossa.
“O no s’é mesciou pe ninte” o disse. Ma osservando o movimento de l’ægua contra a man o remarcò ch’o l’ea de seguo ciù lento.
“Lighiö e remme de traverso in sciâ poppa e questo o-ô rallentià inta neutte” o disse. “Pe questa neutte semmo ben scistemæ, tutti doî.”
Saieiva megio arvî a pansa a-a leccia un pö ciù tardi pe conservâ o sangue inta carne, o pensò. Pòsso fâlo ciù tardi e intanto ligâ e remme pe frenâ a barca. Oua me conven tegnî carmo o pescio e no açimentâlo tròppo a-o tramonto. O chinâ do sô o l’é un momento diffiçile pe tutti i pesci.
O feççe sciugâ a man à l’äia e pöi o l’aberrò a lensa e o se desteise ciù ch’o poeiva e o se lasciò tiâ avanti contra o legno in mòddo che-a barca a l'arezesse o sfòrso quante e ciù che lê.
Son chì che imprendo comme se fa, o pensò. Sta parte chì, a-o manco. Arregòrdite ascì che o no mangia da quand'o l’addentou e o l’é enorme e o l’à beseugno de tanto allevo. Mi ò mangiou tutto o bonito. Doman mangiö a leccia, o pensò, ciammandola dorado. Fòscia dovieiva mangiâne un pö into mentre l’acconso. A saiä ciù diffiçile da mangiâ do bonito. Ma do resto no gh’é ninte de façile.
“Comme l’é che ti stæ, pescio?” O domandò à voxe erta. “Mi me sento ben e a man manciña a sta megio e gh’ò da mangiâ pe unna neutte e un giorno. Tia a barca, pescio.”
In realtæ o no se sentiva guæi ben perché o dô da lensa in sciâ scheña o l’ea squæxi anæto de là da-o dô pe vegnî unna smersa de insenscibilitæ da quæ o difidava. Ma n’ò passou de pezo, o pensò. A man drita a gh’à un taggetto da ninte e inte l’atra o granfio o s’é desgroppou. E gambe stan ben. E gh’ò un avantaggio in sce de lê ascì quante a-o mangiâ.
Oua l’ea scuo comme vëgne scuo de sprescia dòppo o tramonto de settembre. O s’arembò a-o legno frusto da proa e o se pösò ciù ch’o poe’. E primme stelle ean sciortie. O vegio o no conosceiva o nomme de Rigel [22] però o-â vidde e o seppe che fito e atre stelle se saieivan mostræ tutte e o l’avieiva avuo con lê tutte e sò amighe lontan.
“O pescio ascì o l’é amigo mæ” o disse à voxe erta. “Non ò mai visto un pescio pægio e no n'ò mai sentio parlâ. Ma devo amassâlo. Son contento che no gh’emmo da çercâ de amassâ e stelle.”
Imagina se tutti i giorni un òmmo o dovesse mettise à çercâ de amassâ o sô? Semmo nasciui afortunæ, o pensò.
Pöi ghe rincrescette pe-o gran pescio ch’o no l’aiva ninte da mangiâ, ma a voentæ de amassâlo a no fu indebolia da-o despiaxei. À quante gente o ghe leviä a famme, o pensò. Ma saiàn degne de mangiâlo? No, de seguo, no. Nisciun l’é degno de mangiâlo, à giudicâ da comme o se compòrta e da-a sò gran dignitæ.
Mi ste cöse no-ê accapiscio, o pensò. Ma ancon d’assæ che no dovemmo çercâ de amassâ o sô ò a luña ò e stelle. Ghe n’emmo assæ za co-o vive in sciô mâ e amassâ i nostri fræ viaxi.
Oua, o pensò, gh’ò da dâ amente a-o fren. O l’à i sò reiseghi e i sò avantaggi. Porrieiva perde coscì tanta lensa da perde lê ascì, s'o fa a sò tentativa e-e remme ghe fan da fren, e a barca a perde a sò legeressa. A legeressa a prolonga i patimenti de tutti doî, ma a l’é a mæ sarvessa perché lê o gh’à unna gran lestixe ch’o no l’à ancon deuviou. No impòrta cöse succede gh’ò da arvî a pansa da leccia perché a no se guaste e mangiâmene un pö pe mantegnîme sciù co-e fòrse.
Oua me pöso pe unn’atra oa e m’asseguo che lê o procede stabile e constante avanti de tornâ à poppa e mettime a-o travaggio e piggiâ unna decixon. Into mentre, pòsso vedde comme'o se comporta e s'o mostra quarche cangiamento. E remme fan da bon inzegno; ma l’é arrivou o momento d’ëse raxonou. O pescio o l’é ancon fòrte e ò visto ch’o gh’à o lammo into canto da bocca e o l’à tegnuo a bocca ben ben serrâ. O patimento do lammo o no l’é ninte. O patimento da famme, e da lotta contra quarcosa che lê o no l’accapisce, o l’é tutto. Oua pösite vegio, e lascilo ch'o travagge pe scin che no tocchiä torna à ti.
Gh’ea parsciuo d’esise pösou pe doe oe. Oua a luña a spægava tardi e no gh’ea mòddo de accapî che oa a föise. À tutte e mainee, o sò o l’ea un repöso relativo. O sostegniva ancon in scê spalle a traçion da lensa, ma o l’appösò a man manciña in sciô trincæn de proa e o lasciò sempre ciù ch’a foïse a mæxima barca à resciste a-o pescio.
Comme saieiva façile se mi poëse dâ vòrta a-à lensa, o pensò. Ma ghe bastieiva un streppon piccin pe rompîla. Gh’ò da sciorbî a traçion da lensa con tutte e doe moen.
“Ma ti no t’æ ancon dormio, vegio” o disse à voxe erta. “L’é passou meza giornâ e unna neutte e oua unn’atra giornâ e ti no t’æ dormio. T’æ da studiâ un mòddo pe dormî un pö se lê o proçede paxe e constante. Se no ti dormi te se porrieiva òfuscâ a mente.”
A mæ mente a l’é assæ ciæa, o pensò. Fin tròppo ciæa. A l’é ciæa comme e stelle che son i mæ fræ. E però gh’ò da dormî. Lô dorman e a luña e o sô dorman e l’oçeano ascì o dorme de vòtte in çerti giorni sensa corente quande gh’é carma ciatta.
Però aregòrdite de dormì, o pensò. Costrenzite à fâlo e studia un scistema sencio e seguo pe-e lense. Oua vanni torna inderê à acconsâ a leccia. L’é tròppo reisegoso deuviâ e remme pe frenâ se ti devi dormî.
Porrieiva fâ manco de dormî, o se disse. Ma o saieiva tròppo reisego.
O tornò verso poppa mesciandose in gatton, fando attençion à no dâ di streppoin a-o pescio. Maniman o l’é mezo addormio lê ascì, o pensò. Ma no gh’ò coæ ch’o se pöse. O l’à da tiâ pe scin ch'o no meue.
Stæto tornou à poppa o se gjò in mòddo che a man manciña a l’arezesse à tenscion da lensa in scê spalle e o l’estrasse o cotello d’into fòddro co-a man drita. Oua e stelle luxivan e lê o veddeiva ben a-o ciæo a leccia e o ghe ciantò a lamma do cotello inta testa e o-â strascinò feua de sotta a poppa. O l’appösò in sciô pescio e o-ô taggiò lesto da l’euggio do cû fin à l’estremitæ da mandibola. Pöi o misse zu o cotello e o levò i ventraggi do pescio co-a man drita, acconsandolo da-e bele e destaccandoghe e garce. O sentì o steumago pesante e leppegoso tra-e moen e o l’arvì. Drento gh’ea doî pesci che xeuan. Ean ancon freschi e dui e o vegio o-î pösò un rente à l’atro e o cacciò e bele e-e garce de là da poppa. Andòn a-o fondo lasciando unna scia fosforescente inte l’ægua. Oua a leccia a l’ea freida e a l’aiva un cô in sciô grixo leproso a-a luxe de stelle e o vegio o ghe spellò un scianco into mentre o ghe tegniva o pê drito in sciâ testa. Dapeu o-â gjò e o spellò l’atro scianco e o taggiò via ciaschedun scianco da-a testa fin a-a coa.
O feççe scuggiâ a carcassa feua bòrdo e o l’arestò à miâ se gh’ea di remoin inte l’ægua. Ma gh’ea solo che-a luxe da sò lenta deschinâ. Aloa o se gjò e o misse i doî pesci che xeuan drento i doî filetti de pescio e, mettendo o cotello torna into fòddro, o tornò lento a proa. O l’aiva a scheña ingombia sotta o peiso da lensa e o tegniva i pesci inta man drita. Dapeu o mesciò a lensa inte un atro ponto de spalle e o-â tegnî torna co-a man manciña appösâ in sciô trincæn. Pöi o se spòrse da-o bòrdo da barca e o lavò i pesci che xeuan inte l’ægua, osservando a lestixe de l’ægua contra a man. A man a l’ea vegnua fosforescente dòppo avei spellou o pescio e lê o l’amiò l’ægua ch’a ghe passava in gio. O flusso o l’ea meno fòrte e dementre che-o vegio o sfrettava o lou da man contra o fasciamme da barca, de particelle de fòsfoo passòn via e andòn lente a-a deriva verso a poppa.
“O se stanca ò o se pösa” disse o vegio. “Oua lascime mangiâ sta leccia e dapeu me pöso e dormo un pittin.”
Sotta e stelle e inta neutte ch’a vegniva sempre ciù freida o mangiò a meitæ de un filetto de leccia e un pescio che xeua, desfæto e co-a testa taggiâ. “Ah s'a l’é boña a leccia da mangiâ cheutta” o disse. “E quante a desgusta quande a l’é crua. No montiö mai ciù in barca sensa sâ e sensa limon.”
Se mi gh’avesse un pittin de sæximo ancheu aviæ continuou à sproinâ ægua in sciâ proa e l’ægua sciugandose a l’aviæ fæto a sâ, o pensò. Do resto, ò inganciou a leccia solo che dòppo o tramonto. À tutti i mòddi a l’é stæta unna mancansa de preparaçion. Incangio l’ò giasciâ ben e no gh’ò l’angóscia. O çê o l’ea apreuvo à accabannâse à levante e uña apreuv'a l’atra e stelle che lê o conosceiva scentòn. Oua paiva ch’o foïse in sciô ponto d’intrâ inte un gran canyon de nuvie e o vento o l’ea chinou.
“Ghe saiä tempo grammo tra trei ò quattro giorni”, o disse. “Ma sta neutte ò doman no. Oua scistemite pe un pittin de seunno, vegio, tanto che-o pescio o va avanti paxe e constante.”
O tegnì streita a lensa inta man drita e pöi o sponciò a cheuscia contra quella man mentre o s’addossava con tutto o peiso a-o legno da proa. Dapeu o se passò a lensa un pittin ciù basso in scê spalle e o ghe appösò sorvia a man manciña.
A man drita a peu tegnî a lensa fin à che a gh’à un arrembo, o pensò. S'a se destende into seunno a man manciña a m’adesciä comme a lensa a comensa à fiâ. A l’é dua pe-a man drita. A s’é fæta l’andio a-o dô. Anche se dormo vinti menuti ò mez’oa va ben. O s'accoegò avanti co-o còrpo arensenio in sciâ lensa, mettendo tutto o peiso in sciâ man drita, e o s’adormì.
O no s’assunnò i lioin benscì un immenso sciammo de drafin ch’o s’estendeiva pe dexe ò chinze chilòmetri e o l’ea o periodo che s’accobbiavan e i drafin favan di gren botti per l’äia e cazzeivan torna into mæximo pertuso ch’aivan averto inte l’ægua sätando.
Dapeu o s’assunnò ch’o l’ea a-o paise into sò letto e gh’ea de l’äia da-o nòrde e lê o sentiva tanto freido e o gh’aiva o brasso drito adormio perché o gh’aiva apösou sorvia a testa, a mòddo de oegê.
Dapeu o comensò à assunnâse a longa ciassa giana e o vidde o primmo di lioin in sciô fâ da seia e lê o l’appösò o mento in sciô legno de proa donde a nave a l'ea ancoâ co-a brixa da seia in sciâ còsta e o l’aspëtò de vedde se ghe saieiva stæto di atri lioin e o l'ea contento.
A luña a l’ea spægâ da tempo ma lê o continuò à tiâ regolare e a barca a l’intrò inte ’n tunnel de nuvie.
O s’adesciò co-o schitto do pugno drito ch’o-ô corpî in faccia e co-a lensa ch'a ghe scoriva bruxando inta man drita. O no se sentiva a man manciña, ma o frenò ciù ch’o poe’ co-a drita dementre che-a lensa a fiava via lesta. A-e urtime, a man manciña a l’atrovò a lensa e lê o s’inclinò inderê e oua a lensa a ghe bruxava a scheña e a man manciña, e a man manciña a l’arezeiva tutto o carrego e a se taggiava de brutto. O se gjò pe amiâ i rolò de lensa che corivan via con façilitæ. Giusto aloa o pescio o sätò fando scciuppâ l’oçeano e pöi o cheite torna de peiso. Dapeu o sätò ancon e ancon e a barca a coriva lesta, sciben che-a lensa a continuava à fiâ e o vegio o montava a tenscion fin a-o ponto de rottua. O l’ea stæto catapultou contra a proa co-a faccia in sciâ rela de leccia e o no poeiva mesciâse.
L’ea quello che aspëtavimo, o pensò. E aloa oua se-ô piggemmo. Fagghe pagâ a lensa, o pensò. Fagghea pagâ caa.
O no poeiva vedde i säti do pescio ma o sentiva l’oçeano squarsâse e o pesante córpo de quande o cazzeiva torna inte l’ægua. A lestixe da lensa a ghe taggiava e moen de unna mainea desastrosa, ma lê o l’aiva delongo sacciuo ch’o saieiva accapitou e o çercò de espoñe a-i taggi e parte piñe de callai e de no lasciâ che-a lensa a ghe scuggesse in sciô parmo ò a ghe ferisse e die.
Se-o figgeu o foïse chì o bagnieiva i rolô, o pensò. Scì, se-o figgeu o foïse chì. Se-o figgeu o foïse chì.
A lensa a coriva e a coriva e a coriva, ma oua a rallentava e lê o costrenzeiva o pescio à conquistâne ògni çentimetro. O tiò sciù a testa da-o legno e da-a rela de pescio ch’o l’aiva sciaccou co-a masca. Dapeu o s’inzenoggiò e pöi o se tiò sciù cian cianin. O cedeiva a lensa ma sempre ciù lento. O vegnì torna into ponto donde o poeiva sentì sotta i pê i rolô de lensa ch’o no l’ariesciva à vedde. Ghe n’ea ancon pe coscì e oua o pescio o doveiva patî o frescion de tutta quella neuva lensa inte l’ægua. Scì, o pensò. E oua o l’à sätòu ciù de unna dozzeña de vòtte e o s’é impio d’äia e sacche do dorso e o no peu chinâ à moî in profonditæ de donde no porrieiva tiâlo sciù. O comensiä fito à gjâ e aloa doviö louâmelo. Chisà cöse o l’à sponciou feua coscì tutt’assemme? Saiä stæto a famme à fâlo vegnî despiou, ò donca quarcosa a gh’à misso poia inta neutte? Maniman d’un træto o s’é inspaximou. E scì ch’o l’ea un pescio carmo e fòrte e o paiva impavido e seguo de lê. Ben ben stranio.
“T’ê ti che ti devi ëse impavido e seguo de ti mæximo, vegio” o disse. “Ti ghe l’æ torna sotta contròllo ma no t’ariesci a recoverâ lensa. Ma fito o doviä mettise à gjâ.”
Oua o-ô tegniva co-a man manciña e-e spalle e o se chinò à arecheugge un pö d’ægua co-a man drita, pe levâse da-a faccia a carne sciaccâ da leccia. O l’aiva poia che ghe vegnisse angoscia e ch'o l’aviæ cacciòu e perso e fòrse. Dòppo d'ësise nettezzou a faccia o misse feua a man drita pe lavâla e pöi o-â lasciò inte l’ægua sâ intanto ch’o l’amiava spægâ e primme luxe de l’arba. O se dirizze squæxi à levante, o pensò. Veu dî ch’o l’é stanco e o va apreuvo a-a corente.
De chì à pöco ò doviä mettise à gjâ. L’é aloa che comensa o veo travaggio. Quand'o pensò che-a man drita a l’ea stæta assæ inte l’ægua o-â tioù feua e o l’amiò.
“No me pâ ch’a vagghe coscì mâ” o disse. “E un òmmo o no ghe fâ caxo a-o dô.”
O l’aberrò a lensa con attençion de mòddo ch’a no se infiesse inti taggi freschi e o mesciò o peiso pe poei appossâ a man manciña in mâ da l’atra banda da barca.
“Ti t’ê arriescia à desbelinâte ben, da boña a ninte che t’ê” o disse a-a man manciña. “Ma gh’é stæto un momento che no arriesciva à atrovâte.”
Perché no son nasciuo con doe moen boñe? O pensò. Fòscia a l’é corpa mæ se con questa no gh’ò fæto prattica comme se de’. Ma ô sa o Segnô se gh’ò avuo de occaxoin pe imprende. Inta neutte a s’é desbelinâ, però, e a gh’à avuo solo che un granfio. S’a ghe n’avià un atro mi lasciò che a lensa a me-â tagge via.
Quande ghe vegnì quello pensceo o l’accapì ch’o no l’ea consciente e o pensò ch’o doveiva giasciâ ancon un pittin de leccia. Ma no gh’ariescio, o disse tra lê. Megio imbarlugou che perde e fòrse à caxon de l’angoscia. E sò che no arriesciæ à tegnîla zu se-â mangesse perché gh’ò misso drento a faccia. Â tegniò pe unn‘urgensa fin à che a no se guasta. Ma à sto ponto l’é tròppo tardi pe çercâ de piggiâ fòrsa da-o mangiâ. Ti t’ê un belinon, o se disse. Mangite l’atro pescio ch’o xeua.
O l’ea lì bello netto e pronto e lê o-ô piggiò e o-ô mangiò giasciando e resche con attençion e mangiandolo tutto fin à-a coa.
O conten ciù allevo che squæxi tutti i atri pesci, o pensò. Ò a-o manco quella smersa de fòrsa ch’a me serve. Oua ò fæto quello che poeiva, o pensò. Ch’o comense à rondezzâ e che s’inse a lòtta.
Into momento into quæ o pescio o se misse à rondezzâ o sô o l’ea apreuvo à spægâ pe-a tersa vòtta da quande o vegio o l’ea sarpou co-a sò barca.
No fu l’inclinaçion da lensa à dîghe che o pescio o l’ea apreuvo à gjâ. Pe quello l’ea ancon tròppo fito. O sentì solo che un legio allascâ da prescion in sciâ lensa e o comensò à tiâla doçe co-a man drita. A se teise, comme sempre, ma comme à l’arivò a-o ponto into quæ a se saiæ dovua rompî a comensò à tornâ inderê. O vegio o passò e spalle e a testa sotta a lensa e o comensò à retiâla con di movimenti fermi e carmi. O deuviava tutte doe e moen inte un movimento ch’o locciava e o çercava de tiâ o ciù poscibile co-o còrpo e-e gambe. E vege gambe e-e vege spalle se mesciavan à reua co-o locciâ de tutte e tiæ.
“O l’é un gio ben ben largo” o disse. “Però o gja”.
Dapeu a lensa a smisse de tornâ inderê e lê o-â tegnì teisa pe scin ch'o ne vidde schittâ feua e stisse a-o sô. Pöi o repiggiò a corî via e o vegio o s’inzenoggiò e con rexistensa o-â lasciò tornâ inte l’ægua scua.
“Oua o l’é inta parte lontan do gio” o disse. Devo trattegnîlo ciù che pòsso, o pensò. Tutte e vòtte o sfòrso o l’ascurtiä o gio. Fòscia tra unn’oa e-ô veddiö. Oua gh’ò da sogiogâlo e pöi devo amassâlo.
Ma o pescio o continuò à gjâ lento e doe oe dòppo o vegio o l’ea suou e stanco fin inte òsse. Ma oua i gii ean ean ben ben ciù streiti e da l’inclinaçion da lensa s’accapiva che-o pescio o l’ea montou sensa pösa de mentre ch’o nuava.
Da un‘oa o vegio o veddeiva di pontin neigri davanti a-i euggi e o suo o ghe saava o taggio sorve l’euggio e in sciâ fronte. O no gh’aiva poia di pontin neigri. Ean normali, vista a tenscion ch’o l’ea apreuvo à exerçitâ in sciâ lensa. Doe vòtte, però, o s’ea sentio vegnî da patî e sto fæto o l’aiva fæto stâ in lagno.
“No pòsso mancâ à mi mæximo e moî co' un pescio comme questo” o disse. “Oua ch'o l’é apreuvo à montâ mai ben, che-o Segnô o m’aggiutte à resciste. Reçitiö çento Pater noster e çento avemàie. Ma no pòsso fâlo oua.”
Consciderilo fæto, o pensò. Î reçitiö ciù tardi.
Giusto aloa o sentì unna serie de relincæ improviste contra a lensa ch’o tegniva con tutte doe e moen. A taggiava, a l’ea dua e pesante.
O l’é apreuvo à corpî o cavo co-a sò lansa, o pensò. Gh’ea da aspëtâselo. O doveiva fâlo. Però questo o porrieiva sponciâlo à sätâ e mi vorriæ ch’o l’anesse avanti à rondezzâ. I säti ean neçessäi perché o piggesse äia. Ma oua tutti i säti peuan inlarghî a feria do lammo e lê o porriæ liberâse. “No stâ à sätâ, pescio” o disse. “No stâ à sätâ.”
O pescio o corpì torna o cavo varie vòtte e tutte e vòtte ch’o scrollava a testa o vegio o mollava un pö de lensa.
Gh’ò da contegnî o sò dô, o pensò. O mæ o no gh’à d’importansa. Mi pòsso controllâlo ò mæ. Ma o sò dô o porrieiva fâlo inscemmî.
Dòppo un pö o pescio o l’aiva acciantòu de sbatte contra o cavo e o comensò torna à gjâ lento. Oua o vegio o guägnava lensa regolarmente. Ma ghe vegnì torna da patî. O l’arecugette un pö d’ægua de mâ co-a man manciña e o se bagnò a testa. Pöi o se-â bagnò ancon e o se frettò o coppusso. “Granfi no ghe n’ò” o disse. “Lê o vegnià sciù fito e mi pòsso resciste. Ti devi resciste. Manco à parlâne”.
O s’inzenoggiò contra a proa e, pe un momento, o se passò torna a lensa in gio a-a scheña. Me pöso oua intanto ch’o l’inlarghisce o gio e dapeu me tio sciù e me-ô travaggio quande o s’avexiña, o decise.
O provava a fòrte tentaçion de pösâse à proa e lasciâ che-o pescio o fesse un gio da pe lê sensa recoverâ lensa. Ma comme a tenscion a mostrò che-o pescio o s’ea vortou pe vegnî torna verso a barca, o vegio o se misse in pê e o comensò à tiâ a lensa con gjâ e bäsigâ pe portâ torna à bòrdo tutta quella ch’o guägnava.
No son mai stæto coscì stanco inta mæ vitta, o pensò, e oua gh’é l’aliseo ch’o monta. O m’aggiuttiä à portâlo verso tæra. Ghe n’ò de beseugno pe d’indavei.
“Me pösiö quande o gjä torna verso a l’amâ” o disse. “Oua me sento megio. Pöi, de chì à dötrei gii o saiä o mæ.”
O cappello de paggia o gh’ea scuggiou inderê in sciô coppusso e comm'o sentì che-o pescio o se gjava o s’ascoacciò à proa con seguî a traçion da lensa. Oua travaggia ti, pescio, o pensò. A-o pròscimo gio te piggio.
O mâ o l’ea ben ben ciù ondöso. Ma a l’ea unna brixa de tempo bello e a ghe serviva pe tornâ à cà.
“Bastiä pontâ verso sud-ovest” o disse. “In mâ un o no se ghe perde e l’ïsoa a l’é longa.”
Fu a-o terso gio ch’o vidde o pescio.
O-ô vidde a-a primma comme unn’ombra scua ch’a ghe misse coscì tanto à passâ sotta o scaffo che-o vegio o no credette a-i seu euggi.
“Na” o disse. “O no peu ëse coscì grosso.”
Invece o l’ea pròpio coscì grosso e a-a fin do gio o montò in sciô cian do mâ à solo trenta metri da-a barca e o vegio o vidde a coa feua de l’ægua. A l’ea ciù erta de unna gran lamma de messoia e de un cô de spigo ciæo in sce l’ægua bleu scuo. A l’ea inclinâ inderê, e de mentre che-o pescio o nuava giusto sotta o cian do mâ o vegio o ne vidde l’enorme stazza e-e liste moæle longo i scianchi. L’aa do dorso a l’ea asbasciâ e-e enorme ae do pëto ean spalancæ.
À sto gio o vegio o l’ariescì à vedde l’euggio do pescio e-e doe gratæñe [23] grixe ghe nuavan in gio. À træti se gh’attaccavan adòsso. À træti schittavan via. À træti ghe nuavan paxe inta sò ombra. Ean longhe squæxi un metro e quande nuavan leste mesciavan tutto o còrpo comme anghille.
Oua o vegio o suava no solo à caxon do sô. À tutti i gii carmi e paxi do pescio lê o guägnava lensa e o l’ea seguo che doppo dötrei gii o l’aviæ avuo l’occaxon de asbriâghe l’arpon.
Però gh’ò da fâlo vegnî vixin, vixin, vixin, o pensò. No devo pontâ a-a testa. Devo corpî o cheu.
“Seggi carmo e fòrte, vegio” o disse.
A-o gio apreuvo o pescio o l’aiva o dorso feua de l’ægua, ma o l’ea un pö tròppo lontan da-a barca. A-o gio apreuvo o l’ea ancon tròppo lontan, ma o l’ea sciortio de ciù de l’ægua e o vegio o l’ea seguo che con recoverâ ancon un pö de lensa o poeiva tiâselo d’accòsto.
O l’aiva montou l’arpon za da un pesso e o rolô da çimmetta legia o l’ea inte unna cavagna rionda e a ponta a l’ea ligâ a-a bitta de proa.
Oua o pescio o l’ea apreuvo à avexinâse a-o sò gio, carmo e bello, con mesciâ solo a grande coa. O vegio o tiò ciù ch’o poe’ pe accostâlo a-a barca. Pe un momento o pescio o s’inclinò un pittin in sciô scianco. Pöi o s’addrissò e o comensò un atro gio.
“L’ò mesciou” disse o vegio. “Aloa l’ò mesciou.”
Ghe vegnì torna da patî, ma o mantegnì tutta a tenscion poscibile in sciô grande pescio. L’ò mesciou. Fòscia stavòtta ariescio à portâlo chì. Tiæ, moen, o pensò. Arezeime, gambe. Tegni bòtta, testa. Tegni bòtta. No t’æ mai mollou. Stavòtta ô tiò chì.
Ma comme o ghe-â misse tutta, con comensâ ben avanti che-o pescio o se mettesse da arente a-a barca, o pescio o s’avexinò pe un træto, dapeu o s’addrissò e o nuò via.
“O’ pescio” disse o vegio. “Pescio, t’aviæ da moî pægio. Ti me veu pròpio amassâ, mi ascì?”
Coscì no s’òttëgne ninte, o pensò. O l’aiva a bocca tròppo secca pe parlâ, ma oua o no poeiva allonghî a man pe piggiâ l’ægua. Stavòtta gh’ò da fâlo accostâ, o pensò. No rescistiö pe tanti atri gii. Seguo che ti rescistiæ, o se disse. Ti rescistiæ pe delongo.
A-o gio apreuvo, pe pöco o no-ô piggiò. Ma, torna, o pescio o s’addrissò e o nuò via lento.
Ti m’amassi, pescio, pensò o vegio. Ma ti ghe n’æ o drito. Mi no ò mai visto unna cösa ciù grande, ciù bella, ciù carma e ciù nobile de ti, fræ. Avanti. Amassime. No impòrta chi tra i doî o l’amassa l’atro.
A tò mente a l’e apreuvo à impîse de negia, o pensò. T’æ da tegnî a mente ciæa. Tëgni a mente ciæa e sacci patî comme un òmmo. Ò comme un pescio, o pensò.
“Ascciæiscite, mente” o disse, con arriescî à malapeña à sentî a sò pròpia voxe. “Ascciæiscite”.
Pe atri doî gii, a ghe andò a-o mæximo mòddo.
Sò assæ, pensò o vegio. Pe tutte doe e vòtte, into momento de fâ gjâ o pescio, gh’ea vegnuo da patî. O pescio o s’addrissò e o s’allontanò torna lento, locciando a grande coa inte l’äia.
Ghe proviö ancon, promisse o vegio, sciben che oua o l’aiva e moen molle e o ghe veddeiva ben solo che à lampi. O provò ancon e a finì into mæximo mòddo.
Aloa, o pensò, e ghe vegnî da patî avanti de comensâ; ghe provö pe unn’atra vòtta ancon.
O piggiò tutto o sò dô e quello che gh’arestava da sò fòrsa e do sò orgheuggio ormai mòrto e assoterou e o-î contrappose a-o patimento do pescio, e o pescio o s’avexinò a-o sò scianco con nuâ doçe, o sfiorò squæxi o scaffo co-a sò lansa e o comensò à scompassâ a barca, longo, erto, largo, argentin e arigou de moælo e desmesuou inte l’ægua.
O vegio o lasciò cazze a lensa e o ghe misse de sorvia o pê, o l’ïsò l’arpon ciù ch’o poe’ e o l’acciantò con tutta a sò fòrsa, e con atra fòrsa ch’o l’aiva arecuggeito, into scianco do pescio, giusto derê a-a grande aa do pëto ch’a se levava inte l’äia scin a l’ertixe do sò pëto. O sentì o færo intrâ e o se gh’appösò contra e o l’acciantò de ciù e dapeu o-ô sponciò con tutto o sò peiso.
Aloa o pescio o se ravivò, co-a mòrte drento de lê, e se levò erto in sce l’ægua mostrando tutta a sò gran longhixe e larghixe e tutta a sò possansa e bellessa.
O l’arestò comme sospeiso in äia sorve o vegio inta barca. Pöi o cheite inte l’ægua co' un córpo ch’o l’impî de sproín o vegio e tutta a barca. O vegio o l’aiva o barlugon e l’angoscia e o no ghe veddeiva ben. Ma o liberò a sagoa de l’arpon e o se-â lasciò passâ lenta tra-e moen spellæ e, quand'o l’ariescì à vedde, o vidde che-o pescio o l’ea gjou in sciô dorso co-o pansa argentâ à l’äia. L’asta de l’arpon a sporzeiva traversa d’inta spalla do pescio e o mâ o se tenzeiva de rosso co-o sangue do sò cheu. Da prinçipio o l’ea scuo comme un sciammo de pesci inte l’ægua bleu ch’o l’arivava à milleçinqueçento metri de profonditæ. Dapeu o se propagò comme unna nuvia. O pescio o l’ea argentin e inmòbile e o gallezzava in scî mouxi.
O vegio o l’amiò attento con quello barlumme de vista che gh’arestava. Dapeu o dette doî gii a-a sagoa de l’arpon d’in gio a-a bitta de proa e o l’appösò a testa in scê moen.
“Aresta consciente” o disse arembou a-o legno da proa. “Son un vegio stanco. Ma ò amassou questo pescio ch’o l’é mæ fræ e oua gh’ò da camallâ da scciavo.”
Oua gh’ò da inandiâ e gasse e a çimma pe asseguâlo a-o scianco da barca, o pensò. Anche se foïscimo in doî e allaghescimo a barca pe carregâlo à bòrdo e dapeu continuescimo à vuâla de l’ægua, o pescio o no ghe staieiva mai. Gh’ò da preparâ tutto, dapeu accostâlo e ligâlo ben, pöi montâ l’erbo e fâ veia verso cà.
O comensò à tiâ o pescio pe avexinâlo a-a barca in mòddo da poei passâ unna çimma pe-e oege do pescio e pe-a bocca, ligâghe a testa rente a-a proa. Veuggio veddilo, o pensò, e toccâlo e attastâlo. O l’é a mæ fortuña, o pensò. Ma no l’é pe questo che mi veuggio toccâlo. Creddo de aveighe toccou o cheu, o pensò. Quande gh’ò inciantou l’asta de l’arpon pe-a segonda vòtta. Oua accostilo e lighilo e passighe unna gassa in gio a-a coa e unn’atra in gio a-o trónco pe fissâlo a-a barca.
“Mettite a-o travaggio, vegio” o disse. O bevette unna scarsa goâ d’ægua. “Gh’é ben ben da giaminâ oua che a lòtta a l’é finia.”
O l’ïsò i euggi a-o çê e pöi in sciô pescio. O l’amiò attento o sô. No l’é passou da tanto o mëzogiorno, o pensò. E l’aliseo o l’é apreuvo à montâ. Tutte ste lense à sto ponto no servan ciù à ninte. Mi e o figgeu ê inciongiemo à cà.
“Vëgni, pescio” o disse. Ma o pescio o no vegnì. Incangio o l’arestò lì, a gallezzâ in sce l’ægua e o vegio o ghe andò vexin co-a barca.
Quande a testa do pescio a fu in linia co-a proa da barca, o vegio o no l’ariescì à credde ch’o foïse coscì grosso.
Ma o desgroppò a sagoa de l’arpon d’in sciâ bitta, o-â passò pe-e garce do pescio con fâla sciortî d’inte mandibole, o-â gjò in gio a-a spâ e pöi o-â passò pe l’atra garcia, o ghe feççe fâ un atro gio d’in gio a-o rostro, o l’aggroppò a doggia sagoa e o ghe dette un gio à spirale in sciâ bitta de proa. Dapeu o taggiò a sagoa e o l’andò à poppa à ligâ a coa. O pescio o l’ea vegnuo argentin da moælo ch’o l’ea, e-e liste gh’aivan o mæximo cô de viovetta da coa. E liste ean ciù larghe da man de un òmmo co-e die averte e l’euggio do pescio o l’ea destaccou comme i spëgi de un periscopio ò un santo in proçescion.
“O l’ea l’unico mòddo pe amassâlo” disse o vegio. Dòppo avei bevuo o se sentiva megio e o saiva che o saieiva arestou consciente e co-a mente ciæa. Coscì comm’o l’é o pesiä pöcassæ sette quintæ, o pensò. Fòscia ancon de ciù. E se unna vòtta stæto acconsou o l’arivesse à doî tersci de quello peiso pe sciuscianta çenteximi a-o chillo?
“Pe fâ ben o conto me serve un lapi” o disse. “A mæ mente a no l’é coscì ciæa. Ma creddo che ancheu o grande DiMaggio o saieiva pin d’orgheuggio de mi. No gh’ò de speroin d’òsso. Ma e moen e a scheña me fan un mâ fortiscimo.” Chisà cös’o l’é un speron d’òsso, o pensò. Maniman ghe l’emmo sensa saveilo.
O fissò o pescio a-a proa e a-a poppa e a-o banco de mezo. O l’ea coscì grande che ghe paiva de asseguâ unna barca tanto ciù grande da sò. O taggiò un tòcco de sagoa e o ligò a mandibola a-o rostro de mòddo che a bocca do pescio a no s’arvisse, coscì da poei navegâ sensa imbrummi. Dapeu o montò l’erbo, co-o bacco che ghe serviva da gaffa e co-o böme armou, e a veia repessâ a se insciò, a barca a comensò à mesciâse e o vegio, mezo accoegou à poppa, o feççe rotta verso sud-ovest.
O no gh’aiva beseugno de buscioa pe savei donde l’ea o sud-ovest. Ghe bastava sentî l’aliseo e vedde da che parte s’insciava a veia. Me conven cacciâ unna lensa picciña co’ ina lesca à cuggiæn e çercâ de piggiâ quarcosa da mangiâ e mantegnîme idratou. Ma o no arriescì à trovâ un cuggiæn e-e sardeñe ean marse. Aloa o l’inganciò unna ciassa de sargasci giani co-o lensin e o-â scrollò pe fâ cazze in sciô fasciamme da barca i gamberetti ch’a contegniva. Ghe n’ea a-o manco unna dozzeña che sätavan in sa e in là comme pruxe de mâ. O vegio o ne destaccò e teste co-o dio gròsso e co-o dio ch’o segna, e o-î mangiò con giasciâ a sguscia e a coa. Ean piccinetti ma lê o saiva ch’ean nutrienti e savoii.
O l’aiva ancon doe goæ d’ægua inta bottiggia e o ne consumò meza, dòppo avei mangiou i gamberetti. A barca a navegava ben, tegnuo conto di imbrummi e lê o-â governava co-a bara do timon sotta o brasso. O veddeiva o pescio e ghe bastava amiâse e moen e sentî a scheña contra a poppa pe savei ch’o l’ea accapitou pe in davei e o no l’ea un seunno. À un çerto momento, quande o se sentiva coscì mâ verso a fin, o l’aiva pensou che foscia o l’ea un seunno. Dapeu, comme o l’aiva visto o pescio sciortî d’inte l’ægua e restâ sospeiso inmòbile in äia avanti de recazze o l’aiva avuo a seguessa che se trattava de un affare ben ben stranio e gh’ea parsciuo da no credde. In quello momento o no ghe veddeiva ben, sciben che oua o ghe veddeiva ben comme sempre.
Oua o saiva che-o pescio o gh’ea e-e moen e-a scheña no ean un seunno. E moen fan fito a guarî, o pensò. O sangue o l’à nettezzæ e l’ægua saâ a-ê cuià. L’ægua scua do veo gorfo a l’é o ciù grande mëgón che ghe segge. Gh’ò soo che da tegnî a mente ciæa. E moen an fæto o sò travaggio e oua naveghemmo ben. Lê o l’à a bocca serrâ e a coa drita e naveghemmo comme doî fræ. Dapeu ghe comensò à vegnî un pö de negia a-a testa e o pensò, o l’é lê ch’o me pòrta ò son mi che pòrto lê? Se mi ô remorchesse no ghe saieiva dubbi. Ni se o pescio o fïse inta barca, con tutta a dignitæ anæta, no ghe saieiva dubbi pægio.
Invece navegavan insemme ligæ scianco à scianco e o vegio o pensò, ch’o me pòrte lê s’o veu. Mi gh’ò avuo o sopravento solo che con l’inganno e lê o no me voeiva fâ mâ.
Navegava ben e o vegio o misse e moen inte l’ægua saâ e o çercò de mantegnî a mente ciæa. Gh’ea di atri muggi de nuvie e i çiri che î sovrastavan ghe dissan che a brixa a saieiva duâ tutta a neutte. O continuava à amiâ o pescio pe asseguâse ch’o föise veo. L’ea passou unn’oa quande o primmo squæo o l’attaccò.
O squæo o no fu un caxo. O l’ea montòu sciù da-o fondo do mâ quande a scua nuvia de sangue a s’ea depoxitâ e spantegâ inte l’ægua profonda milleçinqueçento metri. O l’ea montou coscì de sprescia e sensa nisciuña cautela ch’o l’aiva rotto a superfiçie de l’ægua bleu e o l’ea sciortio a-o sô. Dapeu o l’ea recheito in mâ annastando a scia e o l’aiva comensou à nuâ longo a rotta stæta piggiâ da-a barca e da-o pescio.
À træti o perdeiva a traccia. Ma dapeu o l’atrovava torna, o l’accuggeiva unna traccia, e o ghe anava apreuvo con lestixe e vigô. O l’ea un grandiscimo squæo mako, fæto pe nuâ lesto comme o pescio ciù lesto do mâ e tutto in lê o l’ea bello feua che-e ganasce. O l’aiva o dorso bleuçê comme quello de un pescio spâ e o ventre argentin e a pelle liscia e splendida. O l’ea fæto comme un pescio spâ levou e enorme ganasce che oua o tegniva serræ dementre ch’o nuava lesto, giusto sotta a superfiçie con l’erta aa do dorso ch’a taggiava l’ægua sensa exitaçion. Drento o doggio lerfo serrou de ganasce, tutte e eutto fie di denti ean inclinæ verso l’interno. No ean quelli commun denti à piramide da gran parte di squæi. Gh’aivan a forma de die de un òmmo quande son contræte à forma de ciöta. Quelli denti longhi squæxi quante e die do vegio gh’aivan i bòrdi che taggiavan comme lamme de rasô in scî doî loei. O l’ea un pescio fæto pe mangiâse tutti i atri pesci do mâ che ean coscì lesti e fòrti e ben armæ da no avei nisciun atro nemigo. Oua o l’accelerò intanto ch’o l’annastava a scia ciù fresca e o taggiava l’ægua co-a sò aa bleuçe do dorso.
Quande o vegio o-ô vidde arrivâ o l’accapî ch’o l’ea un squæo sensa nisciuña poia e ch’o l’avieiva fæto quello ch’o voeiva. O l’inandiò l’arpon e o ghe asseguò a sagoa de mentre ch’o l’amiava o squæo avexinâse. A sagoa a l’ea curta perché ghe mancava o pesso ch’o l’aiva taggiou pe ligâ o pescio. Oua o vegio o l’aiva a mente ciæa e ch’a fonçionava e o l’ea pin de determinaçion, ma o l’aiva pöche speranse. L’ea tròppo bello pe duâ, o pensò. O dette unn’euggiâ a-o gran pescio intanto ch’o l’amiava o squæo ch’o l’avansava. Tanto vaiva ch’o foïse un seunno, o pensò. No pòsso impedîghe de attaccâme ma fòscia pòsso amassâlo. Dentuso [24], o pensò. Maleita tò moæ.
O squæo o l’accostò lesto à poppa e quande o l’attaccò o pescio o vegio o vidde a bocca arvîse e i stranni euggi e o sonöro ciòcco di denti dementre ch’o se lansava in sciâ carne giusto in sciâ coa. A testa do squæo a l’ea feua de l’ægua e o dorso o l’ea apreuvo à sciortî e o vegio o sentî o rumô da pelle e da carne do gran pescio che se squarsavan quande o l’acciantò l’arpon inta testa do squæo, into ponto into quæ a linia di euggi a l’incroxava a linia ch’a montava da-e naixe. Quelle linee no gh’ean. Gh’ea solo che a pesante e apissua testa bleuçê e i grendi euggi e e ganasce che cioccavan e che s’acciantavan inta carne e collavan tutto. Ma inte quello ponto gh’ea o çervello e o vegio o-ô corpì. O-ô corpì co-e moen spellæ e macciæ de sangue apreuvo à appónde l’arpon con tutte e sò fòrse. O-ô corpî sensa speransa ma con determinaçion e con tutta a sò averscion.
O squæo o s’imbösò e o vegio o ghe vidde l’euggio sensa vitta avanti ch’o s’imbösesse torna, abbigoelandose inte doî gii de sagoa. O vegio o saiva ch’o l’ea mòrto ma o squæo o no voeiva açettâlo. Dapeu, à pansa in sciù, locciando a coa e cioccando e ganasce, o squæo o sorcò l’ægua comme un motoscaffo.
L’ægua sfersâ da-a coa a l’ea gianca e o còrpo o l’ea pe trei quarti feua de l’ægua quande a sagoa a se teise, a fremmette e a se rompî. O squæo o l’arestò inmòbile pe un momento in sciô cian do mâ e o vegio o l’amiò. Dapeu o l’andò a-o fondo cian cianin.
“O s’à portou via squæxi vinti chilli” disse o vegio à voxe erta. E o s’à portou via o mæ arpon ascì e tutta a sagoa, o pensò, e oua o mæ pescio o fa ancon sangue e ne vegniä di atri.
Oua che-o pescio o l’ea mutilou, no gh’ea ciù cao amiâlo. Into momento ch’o l’ea stæto attaccou o s’ea sentio attaccou lê ascì.
Però mi ò amassou o squæo ch’o l’à attaccou o mæ pescio. E o l’ea o “dentuso” ciù grande ch’avesse mai visto. E ô sà o Segnô se mi n’ò visti di grosci.
L’ea tròppo bello pe duâ, o pensò. Oua vorrieva ch’o foïse stæto un seunno e che mi no avesse mai inganciou o pescio e che foïse da pe mi into mæ letto accoegou in scî giornali.
“Ma l’òmmo o no l’é fæto pe-a desfæta” o disse. “Un òmmo o se peu destrue ma no batte.” Però me fa mäprô de avei amassou o pescio, o pensò. Oua arriva i guäi e no gh’ò manco l’arpon. O “dentuso” o l’é cruo e intrante e fòrte e fin. Ma mi son stæto ciù fin che lê. Fòscia no, o pensò. Fòscia ea solo che megio armou.
“No stâ à pensâ, vegio” o disse à voxe erta. “Mantegni a rotta e piggia quello che ven.”
Inveçe mi devo pensâ. Perché no m’aresta atro. Insemme a-o baseball. Chisà se a-o grande Di Maggio ghe saieiva gustou comme l’ò corpio a-o çervello? No l’é stæto unna gran cösa, o pensò. Chisesegge porrieiva fâlo. Ma ti creddi che-e mæ moen foïsan un imbrumme grave comme un speron d’òsso? No pòsso saveilo. No gh’ò mai avuo problemi a-o carcagno feua che quella vòtta che unna razza a m’à assagoggiou quande gh’aiva misso un pê adosso mentre che nuava, e a m’à paralizou da-o zenoggio in zu e a m’à provocou un dô da no comportâ.
“Pensa à quarcösa de allegro, vegio” o disse. Con tutti i menuti che passan ti t’ê ciù vexin à cà. Ti viægi ciù legio oua che t’æ perso vinti chilli.” O conosceiva ben ben o schema di fæti che poeivan succede quande o l’avesse razzonto a banda de drento da corente. Ma à sto ponto no gh’ea ninte da fâ.
“Scì, quarcösa gh’é” o disse à voxe erta. Pòsso ligâ o cotello à l’inpugnatua de un remmo.
E coscì o feççe, con l’agiaxo sotta o brasso e a scòtta da veia sotta o pê. “Animo” o disse. ”Son sempre un vegio. Ma no son disarmou.”
Oua a brixa a l’ea teisa e se navegava ben. O vegio o l’amiava solo a parte davanti do pescio e o se sentì un pittin ciù speransoso.
No sperâ l’é da abelinæ, o pensò. E pöi creddo ch’o segge peccou. No stâ à pensâ a-o peccou, o pensò. De problemi ghe n’é assæ oua, sensa o peccou. E mi no-ô comprendo.
No-ô comprendo e no son seguo de creddighe. Fòscia l’é stæto un peccou amassâ o pescio. Penso de scì, sciben che l’ò fæto pe mantegnîme in vitta e dâ allevo a tante persoñe. Ma aloa tutto l’é peccou. No stâ à pensâ a-o peccou. L’é tròppo tardi pe pensâghe e gh’é de gente pagæ pe fâlo. Che ghe pensan liatri. Ti t’ê nasciuo pe ëse un pescou comme o pescio o l’ea nasciuo pe ëse un pescio. San Pê o l’ea un pescou comme o poæ do gran Di Maggio ascì.
Ma gh’ea cao pensâ à tutte e cöse che l’apascionavan, e percöse no gh’ea ninte da leze e o no l’aiva a radio o pensava tanto e o continuò à pensâ a-o peccou. Ti no t’æ amassou o pescio soo che pe mantegnîte in vitta e pe vendilo comme çibbo, o pensò. Ti ti l’æ amassou pe orgheuggio e perché t’ê un pescou. Ti ghe voeivi ben quande o l’ea vivo e ti gh’æ vosciuo ben dòppo. Se ti ti ghe veu ben, amassâlo o no l’è un peccou. Ò o-ô l’é ancon de ciù?
“Ti pensi tròppo, vegio” o disse à voxe erta.
Però o t’à fæto piaxei amassâ o dentuso, o pensò. Lê o vive de pesci vivi comme ti. O no mangia cadavei e o no l’é un sencio appetitto in giandon come çerti atri squæi. O l’é bello e nobile e o no gh’à poia de ninte.
“L’ò amassou pe legittima difeisa” disse o vegio à voxe erta. “E l’ò amassou ben.”
E pöi, o pensò, tutte e cöse ne amassan de atre inte quarche mainea. A pesca a me amassa e a me tëgne in vitta a-o mæximo tempo. O figgeu o me tëgne in vitta, o pensò. No devo inluddime tròppo.
O se sporzette da-o bòrdo da barca e o destaccò un pö de pórpa do pescio là donde o squæo o l’aiva addentou. O-â giasciò e o ne remarcò a qualitæ e o bon savô. A l’ea söda e piña de sugo comme un tòcco de carne, ma a no l’ea rossa. A no l’ea stopposa e lê o saiva ch’o l’avieiva spontou o prexo ciù erto a-o mercou. Ma no gh’ea mòddo de tegnî a scia feua de l’ægua e o vegio o saiva che un brutiscimo momento o l’ea apreuvo à arrivâ.
A brixa a l’ea constante. A l’ea gjâ un pö de ciù verso o nord-est e da questo s’accapiva ch’a no saieiva chinâ. O vegio o l’amiava davanti à lê ma o no veddeiva veie e o no veddeiva manco o scaffo ò o fumme de quarche nave. Gh’ea solo che i pesci che xeuan che spontavan da sotta a-a proa e sfrecciavan in sa e in là e-e macce giane di sargasci. No se veddeiva manco un öxello.
O navegava da doe oe, pösandose à poppa con giasciâ d’ògni tanto un tòcco de porpa do marlin, çercando de pösâse e de mantegnîse in fòrse, quande o vidde o primmo di doî squæi.
“Ay” o disse à voxe erta. No gh’é traduçion pe questa poula e fòscia a l’é solo che un son comme quello ch’o porrieiva emette un òmmo, sensa voeilo, a-o sentî o ciöo trapassâghe e moen e intrâ into legno.
“Galanos” o disse à voxe erta. Oua o l’aiva visto a segonda aa vegnî à galla derrê a-a primma e o-î aiva reconosciui da-o moro à spatoa, da l’aa marròn triangolare e da-i ampi movimenti da coa. Anavan apreuvo a-a scia invexendæ e inta stupiditæ da sò gran famme perdeivan e ritrovavan a scia piggiæ da l’invexendo. Ma continuavan à avexinâse.
O vegio o fissò a scòtta e o bloccò l’agiaxo. Dapeu o piggiò o remmo a-o quæ o gh’aiva ligou o cotello. O-ô tiò sciù into mòddo ciù delicou ch’o poe’, perché e moen se sollevavan a-o dô. Dapeu o-ê arvì e o-ê serrò cian cianin in gio a-o remmo pe deslenguâle. O-ê serrò saldamente de mainea che açettessan o dô sensa tiâse inderê e o l’amiò arrivâ i squæi. Oua o veddeiva e sò teste larghe e ciatte comme spatoe e e sò larghe ae do pëto co-a ponta gianca. Ean squæi òdiöxi, spussolenti, mangioei de cadavei oltre che assascin; e quande gh’aivan famme addentavan anche o remmo e o timon de unna barca. Sti chì ean i squæi che troncavan e alette de neuo de tratugoe addormie in superfiçie, e attaccavan un òmmo in ægua, se gh’aivan famme, sciben che l’òmmo o no l’ödoava de sangue ni de sbróggio de pescio. “Ay” disse o vegio. “Galanos”. Vegnî avanti, galanos’.”
E liatri vegnìn. Ma no vegnìn comme o l’ea vegnuo o mako. Un o virò e o scentò sotta a barca e o vegio o sentì o scaffo resatâ dementre che o squæo o tiâva e o dava di streppoin a-o pescio. L’atro o l’amiò o vegio co-i euggi giani à fissua e dapeu o vegnì avanti lesto co-o semiçercio de ganasce spalancæ pe attaccâ o pescio donde o l’ea za stæto addentou. In çimma a-a testa marron se veddeiva ciæo a linia ch’a coriva fin donde o çervello o se conzonzeiva a-o fieto e o vegio o gh’inciantò o cotello ligou a-o remmo inte quello ponto de zontua, o-ô retiò e dapeu o l’inciantò torna inti euggi giani da gatto do squæo. O squæo o mollò o pescio e o scuggiò zu, collando quello ch’o l’aiva piggiou mentre o l’ea apreuvo à moî.
A barca a tremmava ancon pe-o scempio che l’atro squæo o l’ea apreuvo à fâ do pescio e o vegio o lasciò anâ a scòtta de mòddo che a barca a se gjesse de traverso e o squæo o sciortisse da sotta o scaffo. Comm'o vidde o squæo o se sporzette da-o bòrdo da barca e o l’appossò o cotello. O corpì solo che a carne e a pelle a l’ea dua e o cotello o-â sgarbelò apeña. A bòtta a ghe feççe mâ non solo a-e moen, ma a-a spalla ascì. Ma o squæo o montò lesto tiando feua a testa e o vegio o-ô corpì drito a-o çentro da testa ciatta propio mentre e naixe vegnivan feua da l’ægua e se appösavan a-o pescio. O vegio o retiò a lamma e o l’appossò torna into mæximo ponto. O pescio o l’arestò attaccou a-o squæo co-e ganasce serræ e o vegio o-ô stilettò inte l’euggio mancin. O squæo o l’arestò ancon attaccou.
“Na?” disse o vegio e o sponciò a lamma tra-e vertebre e o çervello. Oua o l’ea un corpo façile e o sentì a cartilagine ch’a se squarsava. O l’imbösò o remmo e o l’infiò a paa tra-e ganasce do squæo pe arvîle. O regiò a paa e dementre ch’o scuggiava via o disse: ”Vanni ’galano’, deliggia a-o fondo. Vanni à atrovâ o tò amigo, o fòscia a l’ea tò moæ”.
O vegio o nettezzò a lamma do cotello e o misse zu o remmo. Dapeu o l’atrovò torna a scòtta e a veia a s’insciò e lê o misse a barca torna in sciâ rotta.
“Devan esisene piggiou un quarto, e da megio carne” o disse à voxe erta.
“Vorriæ ch’o foïse un seunno e che mi no l’avesse mai inganciou. Me spiaxe, pescio. Coscì ven tutto sbaliou.” O s’interrompì e oua o no voeiva amiâ o pescio. Dessanguou e pin d’ægua, o l’aiva o cô de l’argento derrê un spegio e-e liste se veddeivan ancon.
“N’aviæ dovuo anâ mai tanto a-o largo, pescio” o disse. “Ni pe ti ni pe mi. Me despiaxe, pescio.”
Animo, o se disse. Mia a ligatua do cotello e veddi s’a l’é stæta tranciâ. Dapeu scistemite a man perché a no l’é finia chì.
“Vorrieiva avei unna pria pe-o cotello” o disse dòppo avei controllou a ligatua in sce l’impugnatua do remmo. “Avieiva dovuo portâ unna pria”.
T’aviësci dovuo portâ tante cöse, o pensò. Ma no ti l’æ portæ, vegio. No l’é o momento de pensâ a cöse no ti gh’æ. Pensa à quello che ti peu fâ con quello che gh’é.
“Ti me dæ un muggio de boin conseggi” o disse à voxe erta. “Ti m’æ stuffou.”
O tegnì l’agiäxo sotta o brasso e o l’appossò e moen inte l’ægua intanto che a barca a l’avansava.
“Ô sa o Segnô quante o s’é portou via l’urtimo squæo” o disse.
“Ma oua a barca a l’é ciù legia.” O no voeiva pensâ a-o ventre mutilou do pescio. O saiva che ciascheduña de relincæ e di streppoin do squæo a voeiva dî un tòcco de carne arrancou e che oua o pescio o lasciava unna traccia pe-i squæi larga comme unna stradda meistra into mezo do mâ.
O l’ea un pescio ch’o l’aviæ mantegnuo un òmmo pe tutto l’inverno, o pensò. No stâgh’à pensâ. Pösite e pensâ de mette à cadello e moen pe defende quello ch’o l’aresta de lê. À sto ponto, l’ödô de sangue de mæ moen o no gh’à ciù importansa, con tutta quella scia inte l’ægua. E pöi no fan tanto sangue. En tutti taggi sensa importansa. Se-a manciña a continua à fâ sangue, peu dâse che no ghe torne o granfio.
À cöse pòsso pensâ oua? - o pensò. À ninte. No gh’ò da pensâ à ninte e aspëtâ i pròscimi. Vorrieiva ch’o foïse stæto pe in davei un seunno, o pensò. Ma chi ô sa? A poeiva anche finî ben.
O neuvo squæo ch’o l’arivò o l’ea un galano isoou. O l’arivò comme un pòrco a-o treuggio, se un pòrco o l’avesse a bocca coscì grande da contegnî a testa de un òmmo. O vegio o lasciò ch’o l’attacchesse o pescio e dapeu o ghe inciantò into çervello o cotello ligou a-o remmo. Ma o squæo o schittò inderê dementre o s’imbösava e a lamma do cotello a se stoccò.
O vegio o se scistemò a-o timon. O no l'amiò manco o grande squæo ch’o l’anava lento a-o fondo inte l’ægua, paindo primma à grandessa naturale, pöi piccin e ancon ciù piccin. A l’ea unna vixon ch’a-o l’aiva delongo incantou. Ma oua o no l’amiò manco.
“Gh’ò ancon un lensin” o disse. “Ma o no serviä à ninte. Gh’ò doe remme e l’agiaxo e a massa curta.”
Ormai son stæto battuo, o pensò. Son tròppo vegio pe amassâ i squæi à massoæ. Ma ghe proviö pe scin che gh’aviö e remme e a massa e l’agiaxo. O misse torna e moen inte l’ægua. L’ea appreuvo à fâse seia e lê o no veddeiva atro che o mâ e o çê. Into çê gh’ea ciù vento che primma e o vegio o sperava che fito o l’avieiva visto torna a tæra.
“Ti t’ê stanco, vegio” o disse. “T’ê stanco drento.”
I squæi no l’attaccòn ciù fin à pöco avanti do tramonto.
O vegio o vidde e ae marron arrivâ in sciâ larga traccia che-o pescio o lasciava inte l’ægua. No anavan manco apreuvo a-a scia. Pontavan drito a-a barca, con nuâ scianco à scianco.
O bloccò l’agiaxo, o fissò a scòtta e o piggiò a massa de sotta o banco de poppa. O l’ea o manego de un remmo rotto, stæto serrou à pöcassæ ottanta çentimetri de longhixe. O poeiva deuviâlo de boña reisa solo che con unna man à caxon da forma de l’impugnatua e o l’aberrò ben ben co-a man drita, con strenzila d’in gio à l’impugnatua intanto ch’o l’amiava arrivâ i squæi. Doî galanos.
Devo lasciâ che o primmo o s’attacche ben e corpîlo in sciâ ponta de naixe ò pròpio in sciâ testa, o pensò.
I doî squæi accostòn insemme e comme o vidde che-o ciù vexin o l’arviva e ganasce pe appossâle into scianco argentin do pescio, o vegio o l’ïsò in erto a massa e o l’asbrivò in sciâ çimma da larga testa do squæo. Quande a massa a callò o sentì a soliditæ lastega. Ma o sentì ascì o redeno de l’òsso e o corpì torna con fòrsa in sciâ ponta de naixe dementre che o squæo o scuggiava via da-o pescio.
L’atro squæo aiva continuou à anâ e vegnî e oua o vegnì torna co-e ganasce spalancæ. Comme o sbattè contra o pescio e o serrò e ganasce, o vegio o vidde di tòcchi de carne do pescio spontâghe gianchi a-i canti de ganasce. O ghe tiò un fendente [25] e o ghe corpì solo che a testa e o squæo o l’amiò e o l’arrancò via a carne. O vegio o ghe tiò unn’atra massoâ mentre quello o se destaccava pe collâ e o corpì solo che-a pesante, solida elastiçitæ.
“Anemmo, galano” disse o vegio. “Vëgni torna chì.”
O squæo o vegnì à tutta lestixe e o vegio o-ô corpì mentre o serrava e ganasce. O-ô corpì con fòrsa e da-a mascima ertixe a-a quæ o l’ariescì a ïsâ a massa. Stavòtta o sentì l’òsso a-a base do çervello e o-ô corpì torna into mæximo ponto mentre o squæo o l’arrancava derenou a carne e o scuggiava via da-o pescio.
O vegio o l’arestò à miâ s’o tornava ma nisciun di doî squæi o l’aparse. Dapeu o ne vidde un ch’o nuava in çercio in sciô cian do mâ. O no vidde l’aa de l’atro.
No poeiva sperâ de amassâli, o pensò. Fòscia a-i mæ tempi ghe saieiva arescio. Ma î ò ferii gravemente e nisciun di doî o l’à da stâ guæi ben. Se avesse posciuo deuviâ unna massa co-e doe moen, o primmo l’aviæ de seguo amassou. Sciña oua, o pensò.
O no voeiva amiâ o pescio. O saveiva che a meitæ a l’ea anæta destruta. Dementre ch’o lottava co-i squæi l’ea tombou o sô.
“Fito faiä scuo” o disse. “Aloa dovieiva vedde o splendô de l’Avaña. Se me son allontanou tròppo verso levante veddiö e luxe de uña de neuve mæñe.” No pòsso ëse goæi à l’amâ, o pensò. Spero che nisciun segge stæto tròppo in lagno. L’unico ch’o peu stâ in lagno o l’é o figgeu, naturalmente. Ma son seguo ch’o l’à fiduccia. Tanti di vegi pescoei staian in lagno. Tanti atri ascì, o pensò. O mæ o l’é un bon paise.
O no l’ariesciva ciù à parlâ a-o pescio perché o pescio o l’ea tròppo desfiguou. Dapeu ghe vegnì in cheu quarcösa.
“Mezo pescio” o disse. “Ti che t’ê stæto un pescio. Me despiaxe d’ëse anæto tròppo à l’amâ. Ò mandou in malôa tutti doî. Ma emmo amassou ben ben de squæi, mi e ti, e n’emmo mandou in malôa tanti atri. E ti quanti ti n’æ amassou, vegio pescio? No pe ninte ti gh’æ quella lansa in sciâ testa.” Gh’ea cao pensâ a-o pescio e à quello ch’o l’avieiva fæto à un squæo s’o l’avesse posciuo nuâ libero. Avieiva dovuo taggiâ o rostro e deuviâlo pe scombattili, o pensò. Ma no gh’ea unn’açetta e oua no gh’ea ciù manco o cotello.
Ma se l’avesse taggiou, e se l’avesse posciuo ligâ à l’impugnatua de un remmo, che arma aviæ avuo. Aloa aviëscimo posciuo scombattili insemme. Cöse ti faiæ oua se vëgnan de neutte? Cöse ti peu fâ?
“Scombattili” o disse.“Î scombattiò scin a-a morte”.
Ma oua into scuo into quæ no gh’ea ní barlummi ni luxe, ma solo che o vento e o tio constante da veia, o vegio o l’aiva squæxi a sensaçion d’ëse za mòrto. O l’unì e moen pe sentî i parmi. No ean mòrte e ghe bastava arvîle e serâle pe adesciâ o dô da vitta. O l’arembò a scheña a-a poppa e o l’accapî de no ëse mòrto. Ghe-ô disse e spalle.
Ò promisso de reçitâ tutte quelle preghee se avesse cattuou o pescio, o pensò. Ma son tròppo stanco pe dîle oua. Me conven piggiâ o sacco e mettimelo in scê spalle.
O se desteise à poppa e o governò a barca aspëtando de vedde o ciæo into çê. Gh’ò ancon mezo pescio, o pensò. Magara aviö a fortuña de portâ à cà a meitæ davanti. Porrieiva avei ascì un pittin de fortuña. Na, o disse. Ti t’æ profittou da tò fortuña quande t’ê anæto tròppo à l’amâ.
“No stâ à fâ o nescio” o disse à voxe erta. “E stanni adescio e governa a barca. Ti porriësci avei ancon tanta fortuña.” “Me saieiva cao accattâmene un pittin, se gh’é un pòsto donde â vendan” o disse.
Con cöse l’é che porrieiva accattâla? O se domandò. Porrieiva accattalâ con un arpon perduo e un cotello rotto e doe moen mäpiggiæ?
“Fòscia scì” o disse. “T’æ provou à accattâla con ottantequattro giorni in mâ. E te l’aivan squæxi vendua.”
No devo pensâ a-e nesciaie, o pensò. A fortuña a l’ariva in tante forme e chi l’é bon à riconoscila? Mi però ne piggieiva un pö in quæsesegge forma e paghieiva quello che domandan. Vorrieiva vedde o ciæo de luxe, o pensò. Vorrieiva tròppe cöse. Ma questo o l’é quello che vorrieiva oua. O çercò de mettise ciù còmmodo a-o timon e da-o dô o l’accapì de no ëse mòrto.
Doveiva ëse pöcassæ dex’oe de seia, quande o vidde o reflesso de luxe da çittæ. A-o prinçipio se percepiva solo che-a luxe into çe comme primma che spæghe a luña. Dapeu vegnì di ponti fisci in sce l’oçeano che oua o l’ea bollezumme pe-a brixa crescente. O feççe rotta verso o ciæo e o pensò che oua, fito, o l’avieiva razzonto a ziña da corente.
Ormai a l’é finia. L’é façile che m’attacchian torna. Ma cöse l’é ch’o peu fâ un òmmo contra liatri a-o scuo e sensa unn’arma?
O l’ea redeno e pin de doî e e ferie e tutte e parte do còrpo ch’o l’aiva sforsou pativan pe-o freido da neutte. Spero de no dovei ciù scombatte, o pensò. Spero tanto de no dovei ciù scombatte.
Ma avanti a mëzaneutte o se trovò à scombatte e stavòtta o saiva che-o scombatte o l’ea inutile. N’arivò unna streuppa e lê o veddeiva solo che-e linie traciæ da-e ae inte l’ægua e a sò fosforescensa dementre che s’asbriavan in sciô pescio. O-î bacchezzò in sciâ testa e o sentî e ganasce tranciâ e a barca resätâ dementre che i squæi attaccavan de de sotta. O bacchezzò despiou quello ch’o poeiva solo che percepî e sentî e o sentì quarcösa arrancâ a massa e portâghela via.
O destaccò l’agiaxo e o l’asbriò fendenti con quello, tegnindolo co-e doe moen e tiandolo zu à repetiçion in scî squæi. Ma ormai ean arrivæ a-a proa e s’asbriavan in avanti un apreuv’à l’atro e insemme, con arrancâ i tòcchi de carne che se vedeivan luxî sott’ægua intanto che quelli se gjavan pe vegnî torna à l’attacco.
A-e urtime un o s’asbriò contra a testa do pescio e o vegio o l’accapì ch’a l’ea finia. O l’abbatté l’agiaxo in sciâ testa do squæo là donde e ganasce ean imbroggiæ inta pesante testa do pescio ch’a no se lasciava arrancâ. O l’abbatté unna vòtta e doe vòtte e dapeu torna. O sentì l’agiaxo stoccâse e o s’asbriò contra o squæo con l’impugnatua scavissâ. O-â sentì penetrâ e savendo ch’a taggiava ben o l’appossò torna. O squæo o mollò a preisa e imbösandose o se destaccò. O fu l’urtimo squæo da streuppa ch’o s’ea avexinou. Ormai no gh’ea ciù ninte da mangiâ.
O vegio o respiava à fadiga e o l’aiva un stranio savô inta bocca. O l’ea un savô doçe e comme de rammo e pe un momento o se misse poia. Ma a no duò guæi.
O spuò in mâ e o disse: “Mangiæ questo, galanos. E assunnæve d’avei amassou un òmmo.”
Oua o saiva d’ëse stæto desfæto unna vòtta pe tutte e sensa remedio e o tornò à poppa e o descrovì che o sponton de l’agiaxo o l’intrava into còrpo do timon quante bastava pe permettighe de governâ. O se scistemò o sacco in gio a-e spalle e o remisse in rotta a barca. Oua o navegava legio e o no l’aiva penscei ni sensaçioin de nisciuña meña. Ormai o l’ea a-o de là de tutto e o pilotava a barca pe razonze o pòrto inta megio mainea e ciù inteligente poscibile. Inta neutte i squæi attaccòn a carcassa comme chi racheugge e fregogge d’in sciâ töa. O vegio o no ghe dette amente e o no dette amente à ninte feua che a-o timon. O nottò solo che a barca a navegava ben e legia oua ch’a no l’aiva ciù quello gran peiso in sciô scianco.
Lê a va ben, o pensò. A l’é sòlida e a no l’à patio nisciun danno, feua che-a bara. Quella a l’é façile da cangiâ.
Oua o sentiva d’ëse drento a corente e o veddeiva e luxe di paisetti in scê mæñe longo a còsta. Oua o saiva donde o s’atrovava e in pochiscimo tempo o saieiva arrivou à cà.
À tutte e mainee o vento o l’é nostro amigo, o pensò. Dapeu o l’azzonse: de vòtte. E o grande mâ co-i nostri amixi e i nostri nemixi. E o letto, o pensò. O letto o l’é amigo mæ. O letto e nint’atro, o pensò. O letto o saià unna gran bella cösa. L’é façile quande ti t’ê desfæto, o pensò. No ò mai sacciuo quante foïse façile. E cöse l’é che t’à desfæto, o pensò.
“Ninte” o disse à voxe erta. “Son anæto tròppo à l’amâ.”
Comme o l’intrò into portixeu e luxe da Terrassa ean asmorte e lê o l’accapì ch’ean tutti in letto. A brixa a l’aiva continuou à rinforsâ e oua a sciusciava fòrte. Ma o pòrto o l’ea paxe e lê o toccò inta picciña ciazza de giæa sotta i scheuggi. No gh’ea nisciun à dâghe unna man d’aggiutto e coscì o tiò sciù a barca ciù ch’o poe’. Dapeu o chinò e o l’ormezzò à un scheuggio.
O desmontò l’erbo e o l’ingugette a veia e o-â ligò. Dapeu o se caregò l’erbo in sciâ spalla e o s’inandiò longo a montâ. Fu allantô ch’o l’accapì quant’a l’ea profonda a sò fadiga. O se fermò pe un momento e o se gjò pe amiâ e o vidde inte l’imbatto do lampion a gran coa do pescio ch’a s’erzeiva tanto ciù inderê da poppa da barca. O vidde a nua linia gianca da spiña dorsale e a massa scua da testa co-o rostro ch’o sporzeiva e tutta a parte nua into mezo.
O repiggiò à montâ e in çimma o cheite e o stette acoegou pe tæra pe un pö con l’erbo in sciâ spalla. O tentò de tiâse sciù. Ma l’ea tròppo diffiçile e o l’arestò lì assettou à amiâ a stradda con l’erbo in sciâ spalla. In sce l’atro canto passò un gatto ch’o l’anava pe-i fæti sò e o vegio o l’osservò. Dapeu o l’osservò solo che a stradda.
In sciâ fin o misse zu l’erbo e o se tiò sciù in pê. O l’arecugette l’erbo o se-o misse in spalla e o s’inandiò torna sciù pe-a montâ. O dove’ assettâse çinque vòtte avanti de razzonze a sò cabanna.
Drento a cabanna o l’arembò l’erbo a-a miagia. Into scuo o l’atrovò unna bottiggia d’ægua e o bevette unna goâ. Dapeu o s’accoegò in letto. O tiò sciù a coverta in scê spalle e pöi in sciâ scheña e in scê gambe e o s’addormì boccuo in scî giornali co-e brasse desteise e i parmi in sciù. O dormiva ancon quande o figgeu o l’agoeitò d’in sciâ pòrta a mattin apreuvo. Gh’ea un vento coscì fòrte che e barche co-a chiggia ciatta no poeivan sciortî e o figgeu o l’aiva dormio fin à tardi e dapeu o l’ea vegnuo a-a cabanna do vegio comme o fava tutte e mattin. O figgeu o vidde che-o vegio o respiava e o ghe vidde e moen e o se misse à cianze. O sciortì sensa fâ rumô pe anâ à piggiâ un pö de cafè e o continuò à cianze pe tutta a stradda.
Tanti pescoei s’ean arrecampæ d’in gio a-a barca pe amiâ quello che gh’ea ligou de scianco, e un tra lô o l’ea inte l’ægua, co-e braghe redoggiæ, pe mesuâ o scheletro co’ un pesso de çimma.
O figgeu o no-î razzonse. O l’ea za chinou avanti e un pescou o tegniva d’euggio a barca pe lê.
“Comme l’é ch’o sta?” criò un di pescoei.
“O dorme”, criò o figgeu. No ghe importava che-ô veddessan cianze. “Che nisciun ô disturbe.”
“O l’ea longo çinque metri e mezo da-o moro a-a coa” criò o pescou ch’o l’ea apreuvo à mesuâlo.
“Ghe creddo” disse o figgeu.
O l’intrò a-a Terrassa e o domandò unna lamma de cafè.
“Ch’o bogge e con tanto læte e succao.”
“Nint’atro?”
“Na. Ciù tardi veddiò cöse o l’ariësce à mangiâ.”
“Che pescio” disse o baccan. “No s’é mai visto un pescio pægio. Anche quelli doî pesci che t’æ piggiou vëi ean belli.”
“’N’aççidente a-i mæ pesci” disse o figgeu e o comensò torna à cianze.
“Ti veu beive quarcösa?” ghe domandò o baccan.
“Na” disse o figgeu. “ Dì à tutti de no stâ à disturbâ o Santiago. Torno ciù tardi.”
“Digghe che me despiaxe tanto.”
“Graçie” disse o figgeu.
O figgeu o portò a lamma de cafè cädo inta cabanna do vegio e o se misse assettou d’acanto à lê fin à che o no s’adesciò. À un çerto ponto paiva ch’o foïse apreuvo à adesciâse. Ma o l’ea ciongiou torna inte un seunno profondo e o figgeu o l’aiva attraversou a stradda pe fâse imprestâ un pö de legne pe ascadâ o cafè.
In sciâ fin o vegio o s’adesciò.
“No stâ à tiâte sciù” disse o figgeu. “Beivi questo”. O versò un pö de cafè inte un gòtto.
O vegio o-ô piggiò e se-ô bevette.
“M’an desfæto, Manolin” o disse. “M’an desfæto pe in davei.”
“Ma o no t’à desfæto lê. O pescio.”
“Na. L’é vea. L’é stæto doppo.”
“O Pedrico o tëgne d’euggio a barca e l’atressatua. Cöse ti ne veu fâ da testa?”
“Dì a-o Pedrico de taggiâla à tòcchi e deuviâla pe-e ciappoe da pesci.”
“E a spâ?”
“Tëgnitea ti se ti-â veu.”
“Scì, â veuggio” disse o figgeu. “Oua gh’emmo da fâ i cen pe-e atre cöse.”
“L’é vegnuo quarchedun à çercâme?”
“Seguo. Co-a guardia costea e co-i aeroplen.”
“L’oçeano o l’é ben ben grande e unna barca a l’é picciña e diffiçile da vedde” disse o vegio. O nottò comme l’ea piaxeive avei quarchedun co-o quæ conversâ incangio de parlâ solo che a lê mæximo e a-o mâ. “Ti ti m’ê mancou” o disse. “Cöse l’é che t’æ piggiou?”
“Un o primmo giorno. Un o segondo e doî o terso.”
“Ben davei.”
“Oua anemmo torna à pescâ insemme.”
“Na. Mi no son afortunou. No son ciù afortunou.”
“Diascoa a fortuña” disse o figgeu. “A fortuña â portiò mi.”
“Cöse l’é ch’a diä a tò famiggia?
“No m’importa. Vei ghe n’ò piggiou doî. Ma oua peschiemo insemme perché mi gh’ò ancon tanto da imprende.”
“Gh’emmo da inandiâ una boña lansa e tegnîla sempre à bòrdo. A lamma a se peu ottegnî da-a balestra de unna vegia Ford. Poemo amoâla à Guanabacoa. A gh’à da ëse affiâ ma no tempiâ, sedonca a se rompe. O mæ cotello o s’é rotto.”
“Me procuiö un atro cotello e faiö amoâ a balestra. Quante giorni de brixa fòrte gh’aviemo?”
“Fòscia trei. Fòscia de ciù.”
“Inandiö tutto mi” disse o figgeu. “Ti cuite e moen, vegio”.
“Pe quelle sò cöse fâ. Vei neutte ò spuou quarcösa de stranio e ò sentio che quarcösa o me s’ea rotto into pëto.”
“Cuite anche quello” disse o figgeu. “Accoeghite, vegio, te pòrto unna camixa netta. E quarcösa da mangiâ.”
“Portime quarche giornale de quande mi no gh’ea” disse o vegio.
“T’æ da guarî fito perché gh’é ancon tanto che mi pòsso imprende e ti me peu mostrâ tutto. Quante t’æ patio?”
“Assæ” disse o vegio.
“Te portiö da mangiâ e i giornali. Pösite vegio. Te portiö quarcösa da-o speçiâ pe-e moen.”
“No t’ascordâ de dî a-o Pedrico che-a testa a l'é a sò.”
“Na. M’aregordiö.”
Intanto ch’o sciortiva d’inta pòrta e o piggiava a stradda de pria de coalo frusta o figgeu o se misse torna à cianze.
Inte quello depoidisnâ gh’ea unna compagnia de turisti in sciâ Terrassa e, amiando zu inte l’ægua tra e lammette de bira veue e i lusci de mâ mòrti, unna dònna a vidde unna longhiscima spina dorsale gianca con in fondo unn’enorme coa ch’a s’erzeiva e a l’ondezzava co-e ægue, dementre o vento da levante o l’insciava o bollezumme feua da l'intrâ do pòrto.
“Cös’o l’é quello?” domandò a dònna à un camê e a l’indicò a longa colonna spinale do gran pescio ormai reduta à rumenta, in atteisa de anâsene co-e ægue.
“Tiburón” disse o camê. “Esqualo”. O çercava de spiegâ quello ch'o l'ea avegnuo.
“Mi no saveiva che i squæi avessan unna coa coscì bella e ben ben sagomâ.”
“Manco mi” disse o sò compagno.
In çimma da stradda, inta sò cabanna o vegio o s'ea torna addormio. O dormiva ancon in sciô ventre e o figgeu o l'ea assettou da-a rente à lê à veggiâlo. O vegio o l’assunnava i lioin.
Nòtte do Traduttô
- ↑ Imbarcaçion longa e sottî, à veia ò à remme, deuviâ pe-a pesca costea.
- ↑ Salao: mòddo de dî à Cubba, pe-a pezo malediçion ch’a peu asbrivâse in sce ‘n òmmo;
- ↑ smersa de pescio spâ de l’Atlantico;
- ↑ bullet tuna; o porriæ ëse un "bonitto" ò unna "paamia" (it. palamita - lat. sarda sarda, Cazassa pag. 560) ò un "stronbo" (it. biso - tombarello, lat. auxis bisus, Cazassa pag. 758) ò unna “leccia”;
- ↑ alunghea s.f. - it. alalunga
- ↑ carancide (it), ò risseua, mentre o moron o l’é a risseua do fondo;
- ↑ carangone grasso; trevally giallo (it);
- ↑ o vegio o l’aria quattro lense ligæ a-i bacchi, ciù a lensa picciña fissâ à un anello à poppa co-o quæ o piggiä o tonno e a leccia bastarda (lampuga it). Donca se dovieiva parlâ de quattro bacchi, e no de trei;
- ↑ öxello de mâ, de l’ordine de suliforme, famiggia de Fregatidæ;
- ↑ o termine spagnòllo pe dî carnassa (medusa, it) o l’é aguamala. E doe poule separæ, comme scrive o Hemingway, veuan dî “ægua gramma” e son deuviæ à Cubba pe indicâ l’ægua infestâ da-e carnasse picciñe.
- ↑ hawksbill turtle
- ↑ caretta caretta
- ↑ ò liôto
- ↑ inta segonda guæra mondiale no se poeiva pescâ inte l’Atlantico do Nòrde, infestou da-i sotomarin tedeschi, e coscì l’industria alimentare ch’a deuviava l’euio de figæto de merlusso comme vivagna de vitamiña A a passò à l’euio de figæto de squæo.
- ↑ “dogin” into Diz. Noberasco; Treccani: nell’attrezzatura navale, cima piegata su sé stessa, e anche il punto in cui è fatta la piegatura, der. di doppio.
- ↑ quelli che l’Autô o ciamma porpoises en da speçie Tursiops truncates, cetacei da famiggia di drafin, ciammæ tursiopi, e pe commun, drafin.
- ↑ gunwale; falchetta do schiffo.
- ↑ hooks and leaders inte l’originale ingleise
- ↑ he might throw it inte l’originale ingleise; slamarsi it.
- ↑ o pescio cattuou da-o Santiago, da lê ciammou avanti “alunghea”, chì o l’é ciammou “bonito”. L’autô, inte unna lettia a-o Malcom Cowley, o dixe che in spagnòllo co-o nomme bonito en indicæ ciù de un pescio da famiggia di ‘sgombridi’ (da quæ fa parte o mæximo tonno). Inte questo caxo parlemmo pròpio de l’alunghea, conosciuo in Spagna (tæra de reixe do Santiago), comme bonito del Norte.
- ↑ Havana Coal Company, inte l’originale ingleise;
- ↑ a constellaçion de Orion, da quæ a Regel à fa parte, a no se peu amiâ inte l’emisfero do settentrion, fin a-a neutte do primmo de ottobre. Dötrei lettoi scrissan à l’Autô pe fâghe nottâ l’errô, e lê o l’ammisse d’ësise sballiou.
- ↑ remore
- ↑ parolla cubaña derivâ da-o spagnòllo “dentudo”, ò segge “dotou de grendi denti”.
- ↑ poula attestâ poexie do Giurian Rossi/Viaggio de Venetia con dame;