O lamento de Didon/O lamento de Didon
| ←A-i letoî | O lamento de Didon de , traduto da Luigi Doia O lamento de Didon |
| Zena, Schenon, 1873 - Exemprâ conservao inta Biblioteca Universcitaia de Zena |
Sævit amor, magnoque irarum fluctuat æstu,
Sic adeo insistit, secumque ita corde volutat:
1
Coscì ti te ne væ? coscì compie
Ti lasci e to promisse, i to zûamenti?
Mi intanto da-o ghignon m'addento e die,
E me consummo de sospii e centi:
Se vedde che ti æ o coêu ciù dûo che-e prie;
Ti sæ che me frusciava o mâ de denti,
E comme tormentä da-o mâ de pansa...
Me trêuvo in pëzo condizion da Fransa!!
2
Ma ti sensa un penscëo di fæti mæ,
Sensa manco dî baôu, ti te ne scappi,
E comme s'én trovæ sciûti o bagnæ,
Ti æ fæto nettezzinn-a a tutti i drappi:
Ho trovôu quattro cicche scavissæ,
Me mancan træ bottiggie e dexe tappi,
E pe zunta, e a n'é questa ûnna focciara,
In ta gran sprescia, ti m'æ rotto a giara!...
3
Pellendon, gramma pelle, biricchin,
Cöse te pä! son mi che son vegnûa
Davanti a-a to personn-a a fâ o sappin,
Fæta bersaggio d'ûnn-a sorta crûa?
O mæ stato o non ëa tanto meschin,
De fâ con ti questa fottifigûa....
Se sa che-a donna che-a se trêuva a-e prûxe,
A pêu sempre sperâ un pittin de lûxe....
4
Ma de mi invece l'ëa tûtto o contrajo,
Perchè i dinæ i-aveiva a mûggi, a monti....
Ti æ visto se me manca o necessajo,
Fito e lesta t'ho dïto che ti monti....
D'ogni grazia de Dio ho pin l'armajo,
E te posso mostrâ o libbro di conti,
Perchè ti posci vedde tì, sciö Enea,
Che no vivo ûnna vitta a ûso galea.
5
So spende e spande, e sempre me n'avansa,
Perché ho da vive a sguasso, e son reginn-a,
E tanti e tanti eroi che han vêua a pansa,
Ben spesso i-abbonava a-a mæ cuxinn-a....
Ma ho conosciûo che-a l'é cattiva ûsansa,
Che-o trattâ mâ, o ven doppo a-a pansa pinn-a....
L'affammoû chi ven moscio, e-o se fa grasso,
O monta in susta pëzo che ûn Pappasso!!
6
Ma queste son parolle cacciæ in mâ,
Canaggia! Veddo o vento chi te porta:
Ma mai chi se l'aveìva da pensâ!
O fava da ægua queta e a gatta morta:
O me lasciava mëza addormentâ,
E ase o no serrava manco a porta;
L'é pe questo che-a gatta da vexinn-a,
A m'ha guastôu træ ciûmme a-a cappellinn-a.
7
Ciû d'ûnna votta ho visto a compascion,
Ese unna reixe che-a prodûe o mâ;
Comme un meschin chi sciorte d'in prexon,
O ûn maöto chi se-a filla da l'ûspiâ,
A mi s'é presentou questo birbon,
Che-o l'ea gran professô ne-o tiâ de spâ,
E tante o se n'inventa, e-o me n'infriccia,
Che son andæta là.... allegri Bacciccia!!
8
Tutto straççôu, co-e scarpe rebellæ,
Spampaggiando, o no poeiva andâ pe-i calli,
Azzunzeìghe, che-o l'ëa scannôu da-a sæ,
E o l'aveiva ûnn-a peja comme i galli:
A famme a l'ëa de primma qualitæ,
E o delûviava comme fa i camalli:
Confiæve in questa razza de sordatti!
E-o ve ciûcciava o vin pëzo che-i fratti.
9
In sce-e primme creddeiva che mæ fræ,
O l'avesse mandôu pe fâme a spia,
Ma quando e vintiquattro son sûnnæ,
L'ho sentïo mosconnâ l’Avemaria,
Tûtti i sospetti allôa me son scentæ,
E g'ho piggiôu un pittin de scimpatia,
Ma doppo çerti fæti tanto tristi...
Mi no creddo mai ciû ne-i scciappacristi!
10
Comme o l'ha pinn-a, o se mette a parlâ
De battaggie e de mondi de sciabbræ,
De miggæa o n'ha misso in carnesâ,
I ommi o-i ammazzava comme i bæ,
Ma a fin di conti o l'é dovûo scappâ
Dopo questi so vanti sbardellæ. . .
O m'ha contôu comme brûxava Troja....
Ma perché ti n'é cheito in man do boja!
11
Da fûrbo, o me vantava o sangue blêu,
E tûtti i quarti da so nobiltæ!
Ma forse o l'ëa êuio de friscêu
De quello che se serve i tavernæ,
Che da-a lontan un miggio o særa o coêu,
Che-o ve guasta, e-o v'attêusciega e fritæ...
O l'ëa sangue de vacca, oppú de becco...
Birbante !... o voeiva dâme o vin co-o lecco!!
12
Se ancon ghe penso me ven freido, e zeo!...
Intorno a-o coêu o me deslenguava a giassa;
Per lê mi ho rotto a fede a-o mæ Zaccheo,
E donna gramma, me son missa in ciassa...
Da mæ vitta n'ho fæto un giûbileo,
Son tûtta bava comme l'é a lûmassa...
Son... ma cöse son mai?... donna da bûrla...
E lê o scappava co-a Majn de Stûrla!!....
13
A parlâ sccetto poi questi Trojen,
Son çerta gente da fâla a so fræ;
Son finti, con ûn coêu pëzo che i chen,
E n'han fæto de tûtte e qualitæ:
A mi questo malanno o me sta ben,
Doveiva pensâ primma a-i caxi mæ;
Che se mi dava a mente a Meneläo...
Çerto no me trovava in questo guäo....
14
Quello Lisciandro, che cappon, che fessa!
Un birbo pægio o no se trêuva in Zena!
Pèsta! se-o l'ha sentio mai ûnna messa,
E-a Meneläo o l'ha arröbôu a Manena:
O dixeiva in ça e in là che-a l'ëa so nessa....
A l'é stæta però ûnna brûtta scena!
Dïme! queste ve pän cöse ben fæte?!...
Quando ghe penso, se me scenta o læte!
15
Ma questo Enea che anchêu o m'ha misso in stradda,
De quello traditô o l'é pëzo assæ....
Che te posse piggiâte ûnna ventadda!
Che te possan da-o çê ciêuve e sasciæ!
Gran stralatton, o l'ëa sempre in sciampradda...
Dove ti é andæta, pövëa röba mæ!
Besêugna ben che foîse matta o guersa!...
Ma aöa a balla a l'é fæta... e mi son persa.
16
Ma se avesci sentio come o parlava!
E parolle o-e condiva con l'amê,
E con tanto fracasso lê o sospiava,
Che creddeiva de vedde cazze o çê:
E moen çentomia votte o me baxava,
E-o me cazzeiva réddeno da-i pê...
E mi a credda-o son stæta tanto drûa!!
Ommo tristo! de barbara natûa!...
17
Regordo quella nêutte maledetta,
Che piggiä da ûn assato convûlscivo,
Ti fïto ti dixeivi a mæ sêu a Netta,
Che-a me fesse de varma ûn lavativo...
Ma o mæ mâ o domandava ätra riçetta...
E ti ti-o conosceivi, ommo cattivo!
Allôa sci, che ho posciûo toccâ con man,
Comme t'aveivi in pëto un coêu de can.
18
Se creddiä quarchedûn che-o foîse ûn'ommo
Ato, benfæto, e de bella presensa,
Ma mi ve posso dî, che-o l'ëa mëzo-ommo,
Intendemmose ben, in apparensa;
Ne l'insemme o l'aveiva ascì de l'ommo,
O se fava sentî... e-o non ëa sensa
De çerta natûrale persûaxiva...
E lì o me fäva cazze, e-o m'inorbiva!
19
Ciú fïto o l'ëa ciantotto e quaddro a schenn-a,
A-o collo o l'aiva a cuiga comme ûn fratte:
In punto d'appetitto, o l'é de venn-a,
E-o sacchezzieiva un campo de patatte:
E con questo so bëlo de balenn-a,
O l'ha d'idee ch'én stravaganti e matte;
O læte o mesccia insemme co-a frïtâ,
E-o ve mangia o mosciamme co-o cûggiâ.
20
In ti so moddi o l'é poco decente,
O se serve de dïe pe forçinn-a,
E con e moen, ch'én sempre brûtte e tente,
O ve magnûsca a serva chi é in cuxinn-a...
O dava a berta a-a figgia do manente,
Promettendoghe o sciallo e-a cappellinn-a...
Portôu pe-a crastatûa, a quanti gatti
Ean ne-contorni o dava i so recatti!!...
21
Tûtto o giorno o l'ingorfa, o lappa, o pippa,
E sempre o ve delûvia, e sempre o lappa:
In forma d'un ballon ghe cresce a trippa,
Se-o veddesci! o l'é riondo comme un pappa:
Valente dilettante o l'ëa de trippa,
E ne-i mortoi, o se metteiva a cappa:
Quando capita, o l'é ommo de ripiego...
Maxellâ, pastiççê, becchin e mego !....
22
Per lê, d'inzegno o no n'aveiva zimma,
Ma no-a creddo desgrazia in questo mondo:
Che sempre i ciù balordi stan in çimma,
E chi ha ûn pittin d'inzegno cazze in fondo...
L'inzegno o ve roziggia comme a limma,
E o ve rende ciú fragili che ûn tondo,
Ma l'ommo che-o l'é bestia e pin de lê,
O piggia forsa, e-o se solleva a-o çê....
23
Benchè aggian questi caxi a so eccezion,
E teste quaddre fan sempre do sciato;
O segge pe manezzo, o protezion,
O fæto o l'é, che stan spesso de däto:
Trionfâ se vedde sempre a presûnzion,
E i ciù sciolli se sciallan o Pappato...
Voeì cangiâ o mondo?... quanto sei balordi!
Tempo perso!... l'é comme scigoâ a-i sordi!
24
Ne-o scrive, o l'ha ûn carattere discreto,
Ma in quanto a lëze, o l'é un affare stracco;
O ve strêuppia, o v'ammazza l'alfabeto,
E ogni votta che-o parla, o va in to sacco:
Comme ghe brilla de medagge o pëto!
E pe-o stesso motivo, che-o l'ëa tacco,
De cianta ve l'han fæto generale!...
Con do stûddio... o sæ morto caporale !...
25
Perchè se sá che in tempi de progresso,
Fa gran sciato ûnna limpida scrïtûa:
In quanto a-o savei lëze, o l'é regresso,
L'é peccôu professâ letteratûa!...
A-a rôve dæghe o nomme de çipresso,
Son bagattelle, o secolo o no-e cûa...
Ciú che l'ommo sapiente, in pê se rëze
Chi sa scrive elegante, e no sa lëze!!....
26
Ma con questi difetti, pövëa mi,
In mëzo a-o coêu o me ghe lasciava un sguaro!
E sölo, meschinetta, o so ben mi,
De giorno e neûtte i gren sospii che sparo;
Me vorto aöa de ça, aöa de chi,
E fasso ballâ o letto comme un cäro....
L'é ben vëo, che-o l'aveiva un êuggio guerso,
Ma chi pêu giûdicâ quello che ho perso?!!
27
Destin canaggia! e ti pëzo fortûnn-a!
L'é imbriægo l'ommo chi v'ha misso in çê;
Sei voi che cangiæ i quarti comme a lûnn-a,
Aöa ne dæ l'amäo, aöa l'amê!...
Me scrolla e gambe, eppú no son zazûnn-a;
Sento che no me posso rëze in pê...
Enea !... dove ti-é andæto! Enea, mæ cäo!...
Ma no!... birbante!... che te pigge o Diäo!!
28
Se doppo morte gh'é a trasmigrazion,
E l'anima do birbo a và a abitâ
In t'ûn ase, in t'ûn porco, in t'ûn cravon,
Mascima da Pitagora insegnä;
Posso credde che ti pöcodebon,
Che a-o mondo ti é vegnûo pe trattâ mâ,
Pe ricompensa te cacciä o Demonio,
Ne-o porco ch'ëa compagno a Sant'Antonio !...
29
S'é fæto un giorno ûnna partïa de caccia...
Se fà o çê neigro come l'é o carbon,
I lampi ne piccavan in ta faccia,
E sciù pe l'aja s'arrigöava o tron:
Se semmo cacciæ dentro d'ûnna maccia!
Che tempûsso! ghe paiva a distrûzion,
O paiva proprio o giorno do Giûdizio;
L'é appunto allôa che mi ho perso o giûdizio!!...
30
Addio viovetta! addio rêusa pomminn-a!...
Che ægua, che gragnêua, che lampi e troîn!
A l'é stæta veamente ûnna rovinn-a,
E sottosorva m'é andæto o giardin...
Ghe foîse stato äomeno ûnn-a cantinn-a!
Ma n'ha dæto de scampo un pittinin,
Unna grotta!... no scordo quella grotta!...
E ghe semmo tornæ ciù d'ûnṇa votta!!...
31
E doppo questo, ti pëzo che un can,
Ti me lasci coscì, ti te ne væ?
Ti sæ comme me trêuvo, e manaman
Un riguardo ti æ avûo pe-i caxi mæ?!
Aöa quanto t'é birbo tûtti o san,
San che ti te zûghiësci Cristo a-i dæ;
San.... ma cöse san mai?... so sölo mïe
A mæ desdiccia!... e ancon m'addento e dïe....
32
Penn-e d'amô! quanto seì crûe e amäe!
Che agitazion! no son nè in mâ nè in tæra;
Me sento portâ a l'äja, e non ho äe,
Ho bezêugno de paxe, e son in guæra!
Doviö forse scciûppâ comme e çigäe?!...
Me sento proprio o coêu che-o se me særa!...
Coscì, razza de can, ti me pêu affrizze?!...
Se vedde ben che ti é nasciûo d'Anchizze!...
33
Se sâ ascì che ûnna vacca l'é to moæ,
Che doppo o çibbo, a l'ha sempre ciù famme....
Che coronn-a a l'ha misso a-a so meitæ!...
Coronn-a che-a non ëa de rêuse e ramme...
Se sa che da parenti scavissæ,
No ne pêuän derivâ che pelle gramme!
Son frïta! comme o mæ, no gh'é dô pægio!...
Començando da-o coêu, o me piggia o rægio!!...
34
Pe-a to gran cattiveja, son restä
Derelïta e astrûnnä comme a campann-a!
Son comme ûnna menestra senza sâ,
Comme strapunta che-a l'ha perso a lann-a!
Per ti, ingrato! no fasso che sospiâ
Tûtti i giorni e l'intrega settemann-a!...
Addio grandessa! addio splendô de córte!...
Posso andâ in san Zenexo a vende tórte!!...
35
Se per ti dunque ho avûo tanta sfortûnn-a,
E me trêuvo ridûta a questi stati,
E sûmeggio ûnna nêutte sensa lûnn-a,
Oppù ûnna bascellæa senza piati!
Se per ti passo in centi tûtta a brûnn-a,
Fæta de giasso comme i mantecati;
Se per ti, ho mille späe appöse a-o coêu,
Me rödo, e frizzo comme fa i friscêu;
36
Preghiö dunque un serpente chi te lighe?
Oppú preghiö ûnna tigre chi te strasse?
Ma cöse diggo mai!... bonnefighe!...
Ma chi me sento proprio cazze e brasse!
Ti mæ[sic] ben arrangiôu, Dio te benïghe!
E carni mæ comme son frolle e passe!
Per ti, a che grammo stato son ridûta!...
Son comme l'erböo che-o no dà ciù frûta!
37
Per ti, non ho ciù paxe, e in mëzo a-o coêu,
Me ghe sento ciantôu ûnna forçinn-a!
Ho fæto a pelle cô do revezzêu,
Arrûgâ come quella da gallinn-a:
Me mangio appenn-a un chillo de raviêu,
E a stento me giasciûgo ûnna bibinn-a;
Ho perso l'appetitto, e quanto a vin,
Me ne beivo træ amöe[sic] pe mattin....
38
Ninte de ciù!... dï ûn pö, cose te pä?!
Pú ti sæ, che beveiva ciù che un orto:
Posso stâ allegra, che-o fæto a fritâ!...
Però ti de lasciâme ti æ avûo torto!
Aöa son ünna rossöa[sic] scancasciä...
Forse no me vêu manco o beccamorto....
Zá son stæta Didon, reginn-a a-i Möi,
Aöa son gatta.... che-a sconcaga i cöi!!...
39
Ma a l'ûndoman de questo so lamento,
Pe passâ a gnagnöa, a se ne[sic] andæta in villa,
E lì a s'é posciûa mette o coêu contento
Con mangiâ e beive, e aöa a l'é tranquilla:
Fresca e trûgna che-a pä allevä in convento,
A vive co-a so cagna dïta a Cilla,
E a s'é scordä de quello collo storto,
Che-a trattâla coscì, o l'ha avûo torto!!
40
A donna a l'é ûnna paggia, a l'é ûnna fêuggia,
Che và de ça de là portä da-o vento,
E se-a veddeì anchêu che-a mêue de dêuggia,
Doman a tocca a çimma do contento:
Pronte e façili lö cangian de vêuggia,
No poeì studdiâle, e comme un bastimento,
Intoppan di sconquasci de fortûnn-a,
Secondo i tempi, e-e variazioîn da lûnn-a!!...
41
Ma perché gh'é in te tûtto a so eccezion,
Ghe son donne ciù lecche che l'amê,
Savie, oneste, graziose e de coêu bon,
Che stan attente a-a casa, a-o so mestê:
Ma queste no son frûti de stagion.
E de ræo ve ne capitan pe-i pê,
E son tanto diffiçili a trovâ,
Comme e moïe ne-o meize de Zenâ! ¡....