O lamento de Didon/A-i letoî
| O lamento de Didon de A-i letoî |
O lamento de Didon→ |
| Zena, Schenon, 1873 - Exemprâ conservao inta Biblioteca Universcitaia de Zena |
In diebus illis a cûixitæ a l'ha fæto mangiâ ûn çerto
pommo, o quæ o l’ha allighïo i denti a tûtta a nostra
razza! O nevo d’Abrammo pe-a troppo cûixitæ che
ha avûo so moggê, o se l’ha vista cangiä in statua
de sâ — de questi miacöi[sic] ghe ne vorriæ aomeno mille
a-o giorno! ghe saiva in giornâ meno fastiddi e meno
speisa pe-a pûgnatta... ; — Orfeo lê ascì pe ëse stæto
troppo cujoso, o l’ha dovûo lasciâ a moggê in te l’Inferno — e chi son quelli che no ghe-a vorrieivan
lasciâ? se foîse poscibile, ghe lascieìva anche a mæ....
— e pe taggiâ cûrto a-e çitazioîn, a troppo cûixitæ a
l’é stæta quella che-a n’ha versôu in sce-e spalle
quello bello cösin de Vaso de Pandöa, o quæ fra-e
tante delizie che-o n’ha portôu, o l’aveìva in sce-a
primma çimma — comme a sciô do regallo — e tasce,
i-esattoî, e marche da bollo e-a carta bollä!!
Se dunque a quanto pä, l'ëse cujoso a l’é ûnn-a ûrgente necescitæ sine qua non, l’é ben natûrale che voî vêuggiæ saveì chi l’é l’autô de questa maccaronata che anchêu ve daggo chi stampä. E zà che-o vostro dexidejo o l’é giûsto, e no gh’é ninte da dî, mi chi in sce l’atto, de questo cöso cäo ve desteìgo tûtte e notizie e ciù menûe, comme me i-ha confiæ a so serva, e seì che e serve ciù fito de no mette in ciassa i fæti di so padroîn, saìvan pronte a renunziâ a quella parte che doppo morte ghe pêu toccâ de Paradiso.... Lengue de serve! quando o filosofo o v’avesse stûddiôu, forse in giornà no saiva ciù ûn dexideio, a scoverta do möto perpetuo!...
L’autô che voeì conosce o n’é né magro né secco, ma o tïa ciù presto a-o magro; o no é né grande né piccin, né troppo gianco, né troppo neigro ma coscì a mëza asta, o se manten né can e né lô, ma razza d’orso, ma no zà pe profittâ di tempi, e pe zûgâ tûtte e partïe, comme fan tanti ne-a giornâ d’anchêu.... O ve scrive mëgio assæ l’Italian che o Zeneìze, perché o l’ha fisso in ta testa che i dialetti seggian lengua bastarda. — Se-o veddesci in casa, o pä ûn ommo sarvægo; o fûmma sempre comme un tûrco: o l’ha unn-a pippa che-a no vä treì çenteximi: a fêuggia o l'accatta da træ palanche l'onça, e-o dïxe che-a l'é röba ciù che bonn-a. — O l’ha un pâ de cäsoîn straççæ che de votte o mostra quello che no se dovieiva vedde... O l’ha un giècche tûtto streppellôu, che-o se regorda ancon di tempi de Melchisedecche — a l’é unn-a vëa mercansia da Ebreo!.... O scaraboccia un pittin de figûa, ma o l'é grottesco, e se vedde che-o l’ha stûddiôu ne-o Callotta.... O l’é anche dilettante de mûxica, e-o g’ha un scigoelo rotto e astrûnnôu, e-o s’é cacciôu in ta testa, che-o segge quello çerto pinfäo[sic] co-o quæ Benvegnûo Cellini in illo tempore — quando o voeìvan fâ scigoâ pe forsa.... — o fava mävegge. O streppella ascì ûnna chittara, che i orbi no gh’én pe ninte, e o l'ha tûtta a casa pinn-a de chen... so moggê a va dixendo sottovoxe e in confidenza a chi o vêu saveì, che-o se piggia o passatempo de fâli ballâ.... O scrive da tûtt’öe; in casa o g’ha ciù pappê spegassæ che dinæ.... — O parla sempre d’un mondo tristo, de biricchin, de canaggia et similia... O manezza a penna co-a façilitæ che se manezza o ciûnnetto; in t’un’attimo o ve fà di laghi de scrïto, e-o ve mette insemme çerte diavolaje da fâ scentâ o læte a-e cagne, e-o ghe n’ha pe tûtti... Pä che-o segge poco contento do mestê che-o l’ha a-e man, perché ne-o so travaggio, o se vedde obbligôu a dormî sensa voeì. Se savesci dove e cöse o travaggia!... Atro che poexia!... O l’é a travaggiâ in t’ûnn-a çerta macchina a quæ benchè pe varietæ e armonia de conzëgni, a löde bastantemente l’inzegno e l’abilitæ de l’inventô, pù da-o primmo momento che-a l’é stæta montä, pe fâla mêuve ne-o moddo dovûo, no fà de bezêugno che do sölo personale necessajo, strûmento de möto e vitta, comme o son o fêugo e l’ægma ne-e macchine a vapore!... In quanto a politica, forse in teoria o pêu ëse repûbblicano, ma in pratica poi... o no vedde l'öa e o momento de trovâse a Staggen con quarche metro de tæra a dosso. A so pensâ, pochi parmi de tæra compendiali ogni feliçitæ, e i vermi angosciosi e fastiddiosi a-i vivi, o noi credde pei morti a pezo compagnia... O l’ha con Prometeo o quæ pe animâ l'ommo o l’ha avûo de besêugno de viaggiâ finn-a in to Sô pe arröbâghe un raggio.... Bello benefizio che-o n’ha fæto, compensôu comme o meitava, da l'avvortojo chi-o strassa!... O l’é lontan de miggæa de miggia da-o partezzâ pe-e teorie di Comûnisti; o vorrieìva abolïa a penn-a de morte, e-o lascieìva sölo a forca pe-e tasce.... Secondo lê, tûtte e forme de Governo pêuan ëse bonn-e. A differenza de nomme, a non é quella chi fasse i Governi boîn; con ommi onesti e bonn-e lezzi, a no pêu mancâ d’andâ ben, però ne-o so moddo de vedde, i mëgio tempi son sempre quelli, ne-i quæ o savattin o se limita a occûpâse de savatte...
O non é per ninte amigo de bestie in genere, ma o l'odia a morte o pavon, perché questo co-a bellessa de so ciûmme, ciù d'ûnna votta o l'ha vestïo e o veste de böxarda apparensa a meschiniscima meschinitæ do crovo e da sbrazzöa*... O dixe che-a non é cosa da fâ mäveggia, che Minerva a segge sciortiä fêua armä de tûtto punto da-o çervello de Giove, quando se ne veddan tanti e tanti in giornâ, che se pêuan giudicâ sciortii fêua da-a parte meno netta e meno reverenda de l'ase... Se o foîse re, o faiva taggiâ e moen a tûtti quelli che sölo scrivan macchinalmente... Questi inciastrapappê che han a vista meno lunga che-o naso e pensan co-e carcagne, o travaggio de penna, ö confondan co-o travaggio da sappa; per lö sappa e penna son scinonimi, e quando arrivan a contornâ quarche lettera con quarche elegansa se creddan dotti, ma son sciolli... anche a lûmassa, a ve scrive a caratteri d’argento, ma a l'é sempre lûmassa. Per chi è ciongio de çervello, a penna a no bêutta che inciostro!... Vegniä tempo che anche in Zena gh’aviemo macchine da scrive, ma macchine che pensan e che cûxan insemme quattro idee no ne veddiemo mai, e a testa de l'imbecille, a sä sempre quell’Inferno dove nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat. O l'é Crestian finn-a a l'ûrtimo peì: lê o credde a tûtto e a tûtti, fêua che a-o trattâ mâ e a-i birbi, e avendo in zoventù vixitôu quarche parte de mondo, o s’é posciûo persûade che l'é pëzo un’ipocrita che mille bindoli... O no credde a-o fatalismo , e o non ammette ne-e cose do mondo quella prepotensa d’ûnn-a forsa ignota che con parolla inscignificante a se ciamma Destin, ciù che convinto che bonn-a parte de sconcordanse e malanni da tæra, seggian prodûti e mantegnûi da quelle perfette e sûperlative macchine che se ciamman ommi!...
O dixe che-o l’ha 40 anni, ma ghe ne dæ ciú de 50.... Pe ûnn-a primma barba che g’han fæto mâ, o l’ha fæto voto de no se ne fâ mai ciú taggiâ. O rïe sempre, ma d’ûn rïe amäo e sardonico, e o ripete spesso: « Dixan che son matto, ma lö son balordi e birbi, e porriän sempre guagnâ ne-a monæa!..... Ma chi son queste çimme de galantommi!.. pe caitæ che staggan mocchi, che lascian quetâ chi no-i çerca!.. » Questi son i so intercalari. — O beive sempre de l’ægua, perché o sà che fræ Trinca pe aveì bevûo troppo vin, o l’ha dæto fêugo a-o convento. A poexia poi a saiva o so pan; e rimine ghe vegnan zù comme e sexe. Se ghe dï che Tizio e Cajo dïxan mâ de so poexie, lê sûbito o ve risponde: « Meschinetti! no san manco de prosa e trattan mâ, e voeì che s’intendan de poexia!.. in questo mestê, son comme i pesci fêua de l’ægua; lascæli giappâ; ragno d’ase o non arrivâ in çê, e povei lö se-a fortûnn-a a no foîse orba!... A fortûnn-a e-a natûa son due sguandrinn-e bisbetiche e matte, e questa segonda in moddo particolâ fra-e tante so strambalaje, a ve cacciava a lûxe ne-o tafanaio da cæabella che-a sta de casa ne-i çimitej, e a dava o cô de l'argento a-a bava da lûmassa!... »
In te queste so stravaganse, o l’ha in ta testa d’ëse nobile; o l’ha sempre pe moen un pappê straççôu, bisunto e autenticôu da-o Scrivan, pe mostrâ che so poæ, o l'é stæto l'ûrtimo che han ascrïto a-o Libbro d’öu. O g’ha ûnn-a cantilena d’antenati illûstri che-a v’ammazza: d’Adammo o no ne vêu saveì, perché o dïxe che lê o ven da ûnn’ätra riga, ma fra tûtte queste so strambalaje, o finisce con convegnî, che a mëgio cösa a l’é aveì di dinæ e ëse galantommo, e che tutto o resto o l’é fûmme. Co-a miseja pä che staggan d’abitazion insemme; quattro ciappi avvennæ, duî armai rotti, ûn tavolin che-o bäsïga, che-o se ne serve pe scrive e pe mangiâghe a menestra, e træ caréghe desbëlæ, son tûtto o so appægio de casa. — In quanto a-a vitta avvegnî, o l’ha d’idee strambalæ; o dïxe che se poëse ëse vëa a trasmigrazion, insegnä da Pitagora, l’é[sic] o vorrieìva doppo morte, passâ in t’ûn can arraggiôu, pe poeì sempre addentâ e carcagne a quelli che g’han fæto do mâ!...
E chi finisce a biografia d’un galantommo, che ciù d’ûnna votta l’onestæ e a discrezion do mondo, l’han vosciûo mascherâ da quello che-o no ëa!...