Sâta a-o contegnûo

Fahrenheit 451

Da Wikivivàgna
Fahrenheit 451
de Ray Bradbury, traduto da Rico Carlini
Tìtolo originâle: Fahrenheit 451

Fahrenheit 451 (estræto da-a versción do 1951)

-Premìssa:

Fahrenheit 451 (233 °C) a l’é a tenperatûa a-a quæ brûxa o papê.


Sémmo inte ’na sociêtæ do futûro dónde a génte a vîve de televixón (chi-â génte a ciàmma “A Famìggia”) e i ponpê sèrvan sôlo pe bruxâ i lìbbri a-i quæ dàn ’na càccia furiôza e quànde tréuvan ’na câza co-îna libràia no éxitan a bruxâ tùtto e, se necesâio, a-amasâ i propietâi ascì.

O Mòntag o l’é un di ponpê, un di ciù aprexæ da-o Beatty, o so càppo. Ma a ’n çèrto moménto o coménsa a domandâse perché se brûxa i lìbbri e o n’aröba quarchedùn pe çercâ de capî cöse gh’é scrîto e perché són conscideræ così pericolôxi. O conósce ’na fìggia, a Clarisse, sò vexìnn-a, ch’a ghe pàrla de ’n móndo pasòu (a lê gh’à contòu ste cöse sò mesiâvo), da beléssa de ’n móndo ch’o no gh’è ciù. O Mòntag, drénto de lê, o coménsa a cangiâ, a réndise cónto chi-a vìtta che fàn a no l’é vìtta. O Beatty, ch’o s’êa acòrto chò-u Mòntag o l’aröbâva i lìbbri, e dæto che, a sò mòddo, o ghe voéiva bén e o no voéiva êse costréito a intrâghe in câza co-a fòrsa pe bruxâ i lìbbri aröbæ, o va a trovâlo a câza e o ghe spiêga perché bezéugna bruxâ i lìbbri.


O Beatty o l’à batûo a pìppa into pàrmo da màn, o l’à amiòu a çénie cómme s’a fîse ’n scìnbolo da studiâ pe diagnosticâ ’n scignificâto misteiôzo.

«Ti te dêvi aregordâ chi-â nòstra civiltæ a l’é coscì vàsta che no poêmo permétte a-e nòstre minorànse d’êse inte ’n stâto d’invexéndo e agitaçión. Fàtte ti ascì sta domànda cöse n’inpòrta de ciù, inte sto pàize, prìmma de tùtto? I éseri umâni vêuan a feliçitæ, no l’é vêa? No l’é quéllo che sentìmmo dî da quànde sémmo a-o móndo? “Véuggio ’n pitìn de feliçitæ” dîxe a génte, Ebén, no ghe l’àn fòscia? No i tegnìmmo in contìnoo moviménto, no ghe démmo ininterotaménte da demôase? No l’é pe quésto in sciâ fìn che vivémmo? Pò-u piâxéi e i ciù despægi axìlli? E ti no ti peu negâ chi-â nòstra fórma de civiltæ a ghe n’à pe coscì, d’axìlli…».

«No, no-o nêgo pe nìnte!».

O Mòntag o l’à posciûo lêze da-o moviménto de lèrfe quéllo chi-â Mildred a ghe dîva da-a ciàppa da pòrta, ma o l’à çercòu de no amiâghe a bócca, de mòddo che mànco o Beatty o se gjésse e poéi lêze lê ascì quéllo che-e lèrfe da dònna dîvan,

«A-a génte de colôre no ghe piâxe Little Black Sambo? Bruxémolo. Quarchedùn à scrîto ’n lìbbro in sciô tabàcco e in sciô càncou a-i polmoìn? Chi fàbrica e fùmma sigarétte o ciànze? A-e sciàmme o lìbbro. Serenitæ, Mòntag. Pâxe, Mòntag. E tò batàgge conbàtile d’arescôzo. Mêgio ancón, càcile into fórno crematöio. I mortöi són dolorôxi e paghén? Scancelémmo i rîti fùnebri ascì. Çìnque menûti dòppo ch’o l’é mòrto, in indivìdoo o l’é za in sce ’n elicòtero p’êse portòu a-a spedîa into fórno crematöio. Dêxe menûti dòppo o no l’é che ’na granétta de pövie néigra, in menìsso de càize. E no stémmo a pèrde do ténpo in scî òmmi a quæ nominâta a voriéiva fîsan fæti di gréndi servìççi fùnebri. Mànco a pensâghe, Bruxémmo tùtto, bruxémmo ògni cösa! O fêugo o l’é lûxe e sorviatùtto o l’é purificaçión!».

I fêughi artifiçiæ se són amortæ into salòtto a-e spàlle da Mildred. Into mæximo ténpo, lê a l’àiva finîo de parlâ: miâcôza coincidénsa. O Mòntag o l’àiva smìsso de respiâ.

«Gh’êa ’na fìggia inta famìggia di nòstri vexìn» o l’à dîto, adâxo. «A no gh’é ciù, òua, mòrta, créddo. No riêscio mànco a-aregordâme a sò fàccia. Ma a l’êa despægia. Cómme…cómme l’é stæto poscìbile quésto?».

O Beatty o l’à fæto ’n fatorîzo.

«A l’é ’na cösa ch’a l’acàpita ancón, ògni tànto. Clarisse McClellan? Gh’é tùtta ’na pràtica ’n sciâ sò famìggia, in archìvio. I tegnìmmo d’éuggio da tànto, Ereditarietæ e anbiénte són cöse bùffe. No l’é che se peu liberâ inte quàrche ànno tùtti quélli che sghindàn. L’âia de câza a peu destrûe tànta röba de quéllo che ti çerchi de costroî a schêua. E l’é pe quésto ch’émmo de lóngo de ciù asbasciòu l’etæ mìnima inta quæ l’é òbligatöio andâ a l’azîlo, e ancheu levémmo o figeu da l’anbiénte familiâre praticaménte quand’o l’é ancón inte fascêue. Émmo avûo di fâsci alàrmi a propòxito di McClellan, scìnn-a da quànde stâvan a Chicago, ma no sémmo mâi riêscîi a trovâ mànco ’n lìbbro inta sò câza. O bàrba o gh’àiva ’n certificâto penâle ciufîto contraditöio; inte ’na paròlla o l’é ’n antisociâle. A fìggia? A l’êa ’na bónba a ténpo. A famìggia a costroîva in sciô sò subcoscénte, ne són segûo, a giudicâ da-o sò certificâto de schêua. A no voéiva savéi, prezénpio, cómme ’na cösa a fîse fæta, ma perché a se fâva. E a cösa a peu êse inbarasànte. Un o se domànda o perché de tànte cöse, ma goâi a continoâ: s’aréizega de condanâse a l’infeliçitæ etèrna. Pe quélla meschinétta l’é stæto mêgio, pe lê, êse mòrta».

«Sci, mêgio pe lê êse mòrta».

«Pe fortùnn-a, de génte strània cómme lê no ghe n’é goæi in gîo. Sémmo cómme corèzili scìnn-a da quànde són ancón picìn. No se peu tiâ sciù ’na câza sénsa ciödi e legnàmme. Se ti veu che ’na câza a no vén tiâ sciù, fànni sparî ciödi e legnàmme. Se no ti veu ’n òmmo infelîçe pe raxoìn polìtiche, no prezentâghe mâi

e dôe fàcce de ’n problêma, ò ti o tormentiæ; dàghene un sôlo; mêgio ancón, no stâ a dâghene nisciùn. Fànni in mòddo ch’o s’ascòrde ch’exìste ’na cósa comm’â goæra. Sò-u Govèrno o no l’é eficénte, apezantîo da-a burocraçîa e in màn a ’n delìrio fiscâle, mêgio tùtto quésto che no o fæto chò-u pòpolo o gh’àgge da lagnâse. Pâxe, Mòntag. Dànni a-o pòpolo regàtte che se peu vìnçe con l’aregordâ e paròlle de cansoìn avoxæ, ò o nómme de capitâli di vàrri Stâti de l’Unión ò a quantitæ de gràn chò-u Stâto do Texas o l’à prodûto l’ànno pasòu. Ìnpighe o crànio de dæti che no ghe sèrvan a nìnte, inbotìscili de “fæti” a-o pónto che no se pêuan ciù mesciâ tànto són pìn, ma segûi d’êse “pe’n davéi bén informæ”. E a sto pónto saiàn segûi de pensâ, gh’aviàn a sensaçión de mesciâse, quànde in càngio són fèrmi cómme ’n magheu. E saiàn felîçi, perché cöse de sta ràzza són de lóngo e mæxime. No stâ a dâghe quarcösa de scugiànte e pöco ciæo cómme a filozofîa ò a sociologîa perché pòssan pescâ con sti làmmi fæti che l’é mêgio che rèstan dónde se trêuvan. Con làmmi scìmili, peschiàn a malinconîa e o magón. Chi l’è bón de fâ sparî ’na miâgia-televixón e fâla conparî tórna segóndo a sò voentæ, e a ciù pàrte di çitadìn ancheu o peu fâlo, o saiâ de lóngo ciù felîçe de chi çèrca de calcolâ, mezuâ e serâ inte ’n’equaçión l’Univèrso, che do rèsto o no peu êsilo se no co-o dâ a l’òmmo a sensaçión de quant’o l’é picìn e bestiâle e malincònico. O-o sò, perché mi ascì gh’ò provòu … e a-o diâo cöse do génere. Pe quésto, atàchite a-i tò cìrcoli sportîvi, e a-e tò gîte, a-i tò acròbati e a-i tò strioìn, a-i tò ronpicòlli, aotoreatoî, mötoelicòteri, dònne e cocaìnn-a, e ògni âtra cösa ch’a l’àgge da fâ co-e reaçioìn istintîve. Si-â comédia a no vâ nìnte, si-â pelìcola a no sa de nìnte, si-â mùxica a l’é sórda, ponzìgime co-o pianofòrte eletrònico, insordànte. Mi crediö de rispónde a-a mùxica, quànde in càngio se tràtta sôlo de ’na reaçión tàtile a-a vibraçión. Ma cös’inpòrta? Tànto, a mi me piâxe e demôe sòlide e scciàsse».

O Beatty o s’é alsòu.

«Òua dêvo andâmene. P’ancheu a leçión a l’é finîa. Spêro d’avéite ascciæîo ’n pitìn a scitoaçión. Ma a cösa che ti te dêvi aregordâ, Mòntag, a l’é che niâtri sémmo i Militi da feliçitæ, ti, mi, e i âtri incendiàrri. Niâtri s’òponémmo a-a marêa picìnn-a de quélli che vêuan rénde tùtti infelîçi con teorîe e ideologîe contraditöie. Sémmo niâtri ch’émmo mìsso màn a-a dîga. Tegnìmmo dûo. No lascémmo chò-u riâ do magón e do pescimìsmo o l’inónde o piâneta. Niâtri contémmo in sce de ti. No créddo che ti te réndi cónto de quànte t’ê inportànte, de quànte o sémmo tùtti niâtri, pò-u nòstro móndo felîçe comm’o l’é ancheu».

O Beatty o l’à stréito a màn mòlla do Mòntag ch’o l’êa de lóngo asetòu in sciô létto quæxi chi-â câza a ghe deruésse in gîo e lê o no poêse mesciâse, into sò létto. A Mildred a l’éa conparîa in sciâ ciàppa da pòrta.

«Ancón ’na cösa» à dîto ancón o Beatty. «a-o mànco ’na vòtta, inta sò cariêra, ògni mìlite do fêugo o sénte ’na smangiaxón: “Cöse dîxan i lìbbri? O se domànda. Òh, a coæ de gratâse, p’amô de quélla smangiaxón, næ, Mòntag? Ebén, te dàggo a mæ paròlla, Mòntag, n’ò lezûo quarchedùn, a-i mæ ténpi, pe savéi cóntra cöse dovéiva conbàtte, e te pòsso aseguâ che no dîxan nìnte! Nìnte che ti ti pòsci crédde o mostrâ. Pàrlan de lóngo de persónn-e che no exìstan, frûto de l’inmaginaçión, quànde se tràtta de naratîva. E se no se tràtta de naratîva, són cöse ancón pêzo, discuscioìn fra profesoî che se dàn do scémmo l’un con l’âtro, sbràggi de filòzofi a-a gôa un de l’âtro. E tùtti côran afanæ in sa e la, a-amortâ e stélle e a ofuscâ o sô. Ti ne sciòrti, in sciâ fìn, pèrso».

«E se ’n ponpê, pe câxo, sénsa avéine pe’n davéi l’intençión, o se pòrta ’n lìbbro a câza? Cöse sucêde inte sto câxo?».

O Mòntag o l’à avûo ’n sobrìllo. A pòrta spalancâ a-o fisâva co-o sò grànde éuggio vêuo.

«Erô, naturâle, umâno. Coixitæ, sorviatùtto» à continoòu o Beatty. «Niâtri càppi no s’inprescionémmo e ancón mêno s’aragémmo pe coscì pöco. Lascémmo o lìbbro a-o mìlite pe vintiquattr’ôe. Se dòppo vintiquattr’ôe o no l’à ancón bruxòu, niâtri senpliceménte andémmo a câza sò e o bruxémmo niâtri».

«Naturalménte» à dîto o Mòntag co-a gôa sécca.

«Bén, Mòntag. Alôa, ti veu, p’ancheu, pigiâ servìçio con unn-a de squàddre de l’ùrtimo tùrno? Te vediêmo staséia?».

«No-o sò» à dîto o Mòntag.

«Cómme?!». O Beatty o l’é parsciûo ciufîto sorpréizo.

O Mòntag o l’à seròu i éuggi.

«Vegniö ciù tàrdi. Fòscia».

«T’asegûo che ti ne manchiêsci, se no ti te dovésci fâ védde» à dîto o Beatty intànto ch’o se metéiva a pìppa inta stàcca con âia distræta.

«No torniö mâi ciù in vìtta mæ” à pensòu o Mòntag.

«Avàrdite e goarìsci fîto» à dîto o Beatty.